Tα αρχαία λιμάνια του Γυθείου

Tα αρχαία λιμάνια του Γυθείου

Λόγω της ορεινής μορφολογίας του εδάφους της χώρας, της δυσκολίας των χερσαίων μεταφορών  στα αρχαία χρόνια οδήγησε τους κατοίκους  της Λακωνίας   να στραφούν προς τη θάλασσα για τις μεταφορές των προϊόντων τους. 

Στην αρχή, στα μυκηναϊκά χρόνια, αρκούσε μια αμμουδιά (τότε δεν τις έκαναν τουριστικές) για να τραβιούνται τα πλοία στη στεριά (όπως περιγράφεται στην Ιλιάδα).

 

Με την εξέλιξη του εμπορίου και με τους αποικισμούς άρχισε και η ανάπτυξη των λιμανιών. Στην αρχή χρησιμοποιήθηκαν φυσικά λιμάνια και μετά έφτασαν και στην κατασκευή τεχνητών λιμανιών, είτε με εξωτερικά λιμενικά έργα (μόλους), είτε κατασκευάζοντας λιμενολεκάνες στο εσωτερικό της ακτής (εσωτερικά λιμάνια) με την κατασκευή διωρύγων που μετέτρεπαν μια υπάρχουσα λίμνη ή εδαφικό κοίλωμα σε λιμνοθάλασσα (τα ονόμαζαν Κώθωνες μάλλον από το σχήμα ενός είδους ποτηριού).

Τα αρχαίο Γύθειο είχε δυο λιμάνια σε  διαφορετικές φυσικές λιμενολεκάνες.

Το Εμπόριον, δηλαδή το εμπορικό λιμάνι  που βρισκόταν μέσα στην πόλη κάπου στη σημερινή Συκίτσα και το Νεώριον δηλαδή το στρατιωτικό λιμάνι, ο ναύσταθμος που εντοπίζεται στους όρμους στο Βαλτάκι.

Το Νεώριο ήταν θα λέγαμε ένα λιμάνι με μεγάλη στρατηγική και πολιτική σημασία για όλο τον αρχαίο κόσμο γιατί ήταν ο ναύσταθμος της αρχαίας Σπάρτης

Στο εμπορικό λιμάνι είχαν κατασκευαστεί εξωτερικά λιμενικά έργα, κυματοθραύστες  πάνω στους οποίους κατασκευαζόταν επέκταση των τειχών της πόλης για την άμυνα του λιμανιού  και πύργοι από τους οποίους μπορούσε να κλείσει η είσοδος του λιμανιού με αλυσίδα.

Επίσης υπήρχαν  κρηπιδώματα και προκυμαία για την εκφόρτωση των εμπορευμάτων και στη στεριά στοές για τους εμπόρους.

Το Εμπορικό λιμάνι του Γυθείου δε διασώζεται για το το μεγαλύτερο μέρος μαζί με όλο το εμπορικό κέντρο της πόλης του Γυθείου καταποντίστηκε στα νερά του Λακωνικού στο σεισμό και το τσουνάμι που ακολούθησε το 375 μ.Χ

Oι συνεχείς σεισμοί στην περίοδο της αρχαιότητας έχουν προκαλέσει μεγάλες αλλαγές  στα παράλια και οι θέσεις των αρχαίων λιμανιών δεν είναι ευδιάκριτες. 

Εμπρός αριστερά τα ρήγματα τοίχους της βυθισμένης πολιτείας του Γυθείου.

Άραγε ο σημερινός όρμος στο Βαλτάκι με τις αρχαίες γλίστρες των τριήρων  ήταν ο πολεμικός ναύσταθμος  του ένδοξου ναυτικού των Λακεδαιμονίων και ίσως το λιμάνι από όπου ξεκίνησε ο στόλος των μυκηναϊκών πόλεων  με το Μενέλαο για την εκστρατεία στην Τροία;

Εκεί λοιπόν σε καποιον από τους σημερινούς όρμους στο Βαλτάκι, είχαν κατασκευαστεί κεκλιμένα επίπεδα (γλίστρες) για να βγαίνουν οι τριήρεις  από τους νεοσοικούς, όπου φυλάγονταν όταν δεν ήταν στη θάλασσα.

Oι περισσότεροι νεοσοικοί ή νεώρια  φαίνεται ότι έχουν σταθερό καθαρό πλάτος 6 μ. ή λίγο μικρότερο και  πρόκειται  για μακρόστενα κτίρια με επικλινή οροφή και ομαλή κλίση προς τη θάλασσα.. Είναι πολύ πιθανόν οι νεώσοικοι στο Βαλτάκι να κάλυπταν όλη το μήκος της ακτής του λιμένα που οι ιστορικοί  το αναφέρουν  γύρω στα 200 μετρα. Πιο πάνω σε άλλα παρόμοια κτίρια φυλαγόταν η αρματωσιά και τα κουπιά των πλοίων. 

Η λιμενολεκάνη στο Βαλτάκι που σήμερα δεν έχει την αρχαία όψη μια και το μεγαλύτερο κομμάτι έχει καταποντιστεί, έκλεινε από τα βόρεια όπου  ήταν και η είσοδος του όρμου, με τειχισμένο μώλο κυματοθραύστη που ένωνε τα τρία νησάκια (Τρίνησα) και προστάτευε το λιμάνι από τους βόρειους ανέμους.. Αντίστοιχος τειχισμένος μώλος θα υπήρχε κι από τη νότια πλευρά.

Σε μικρή απόσταση μέσα στο σημερινό βάλτο και πιο πάνω προς το εσωτερικό της μικρής κοιλάδας έχουν εντοπιστεί τα κατάλοιπα και άλλων κτιρίων που ανήκαν στο λιμάνι. όπως τα σπίτια των εργατών, των ναυτών, των υπευθύνων της διοίκησης του λιμανιού και εμπόρων ενώ και πάνω στο λόφο διακρίνει κανείς ακόμα και σήμερα τα διάσπαρτα θεμέλια από κάποιες  κατοικίες πλούσιων Ρωμαίων –Γυθειατών.

Μιλάμε λοιπόν για μια ναυτική πολιτεία, τη δεύτερο σε σπουδαιότητα πολεμικό λιμάνι του αρχαίου κόσμου μετά τον Πειραιά

O ναύσταθμος  που τόσο ο Πολύβιος που περιγράφει τη εισβολή του Φιλίππου το 218 π.Χ όσο και ο Ξενοφών στην εισβολή του Επαμεινώνδα ονομάζεται και στις δυο των περιπτώσεων Γύθειον και ορίζεται ότι απέχει από την ομώνυμη πόλη τριάκοντα στάδια. Τον περικλείει ένα  ισχυρό τείχος για να προστατεύει τη στρατιωτική και πολιτική του σημασία από τη χώρα των Ειλώτων που απλώνεται στην παρακείμενη πεδιάδα του Έλους.

O Παυσανίας που επισκέφτηκε τη περιοχή μας το 171 μχ  δεν είδε βέβαια το πολεμικό λιμάνι του Γυθείου γιατί είχε πια  καταστραφεί  αλλά μόνα τα ερείπια του φρουρίου και την κτηρίων  του που κάποιοι ντόπιοι τα ονόμαζαν  ερείπια της πόλεως Τρινάσου.  

Τμήματα των θεμελίων των νεωρίων, τειχών που τον προστάτευαν,  και βοηθητικών κτισμάτων  έχουν εντοπιστεί στην περιοχή, αν και τα περισσότερα δεν είναι πλέον ορατά, αφού βρίσκονται κάτω από τη θάλασσα από την ψιλή άμμο και τους θάμνους που καλύπτουν την ακτή. 

Τα θαλασσοφαγωμένα θεμέλια της ακτής κι όλος ο βάλτος που περικλείει τον άλλοτε ένδοξο  ναύσταθμο του Γυθείου έχει χαρακτηριστεί αρχαιολογικός χώρος Α ζώνης και κρύβει πολλά μυστικά της ναυπηγικής τέχνης των αρχαίων Γυθειατών.

Στις μέρες του χειμώνα η τρικυμισμένη θάλασσα ξεθάβει πολλά από εκείνα τα μυστικά  σαν να μας θυμίζει το χρέος μας απέναντι στην ιστορία και τον πολιτισμό των αρχαίων μας!

Ως πότε θα αφήνουμε Γυθειάτες τον πλούτο των αρχαιολογικών μας θησαυρών ανεκμετάλλευτο, κλεισμένο σε υγρές και ανήλιαγες αποθήκες, το κόσμημα του Γυθείου το αρχαίο θέατρο  να μένει αναξιοποίητο ιστορικά και τουριστικά αλλά  και  στο  έλεος των στοιχείων της φύσης και της λήθης;

 

Δημήτρης Ροζάκης, Πρόεδρος Συλλόγου Φίλων 

Δημοτικής Βιβλιοθήκης Γυθείου

Αναδημοσίευση από την εφημερίδα Εν Γυθείω

 

Προσθήκη νέου σχολίου

Plain text

  • Δεν επιτρέπονται ετικέτες HTML.
  • Διευθύνσεις ιστού και e-mail μετατρέπονται αυτόματα σε παραπομπές.
  • Αυτόματες αλλαγές γραμμών και παραγράφων.