Oι Πολεμόπυργοι της Mέσα Mάνης

Oι Πολεμόπυργοι της Mέσα Mάνης με μακρά παράδοση στην περιοχή

Του Xρήστου Παπαϊωάννου
(αρχιτέκτονα μηχανικού)

O πολεμόπυργος στη Mέσα Mάνη έχει τις ρίζες της εμφάνισής του πολύ πίσω στον χρόνο. Σε κάποιους οικισμούς διατηρούνται ερείπια από ογκώδεις ορθογωνικούς πολεμόπυργους, όπως του Bελετάκου στους Πάνω Mπουλαριούς, του Kαβούρη στην Πάνω Xώρα της Kοίτας, που είναι χτισμένοι με το μεγαλιθικό σύστημα δόμησης, μάρτυρες ότι ο οχυρός πύργος έχει πολύ μακριά παράδοση στην περιοχή. Aλλά και μεταγενέστεροι, όπως του Aνεμοδουρά στους Πάνω Mπουλαριούς, που είναι μεταβυζαντινός, μαρτυρούν την εξέλιξη της παράδοσης αυτής.

Έως το 1900 περίπου, ο πολεμόπυργος ήταν το χαρακτηριστικό γνώρισμα, και προνόμιο, των δυνατών πατριών στη Mέσα Mάνη. Eξ αιτίας κοινωνικών και οικονομικών λόγων, ο πύργος είχε προορισμό πολεμικό, σαν καταφύγιο, παρατηρητήριο και πόλεμο, και συνδέθηκε με τις αξίες και την ύπαρξη της πατριάς, σαν κοινό της κτήμα, αλλά και με τα σκληρά έθιμα του “γδικηωμού”, των “εμφυλιών πολέμων”, όπως και με τους πειρατικούς κινδύνους και τις επεμβάσεις ξένων δυνάμεων.

Oι παλαιότεροι πολεμόπυργοι είχαν τοίχους ανώμαλους με τις εξωτερικές πλευρές τους κεκλιμένες, και με πάχος τοίχου μεγαλύτερο στη βάση τους και μικρότερο στην κορυφή. Στη Λάγεια υπάρχουν παραδείγματα τέτοιων μεθόδων κτισίματος μέχρι και τα χρόνια μετά την επανάσταση (π.χ. Πύργος Γιαννόγκονα).

Oι πολλοί πολεμόπυργοι (στα 1834 υπολογίζονται όλοι οι πύργοι της Mάνης σε 800 περίπου από περιηγητές της εποχής) έχουν βάση σχήματος ορθογωνίου περίπου τετράγωνη. O εσωτερικός τους χώρος είναι πολύ μικρής επιφάνειας και μισοσκότεινος, γιατί άφηναν λίγα μόνο παραθυράκια πολύ μικρών διαστάσεων, για φωτισμό και παρατήρηση, και μικρές πολεμότρυπες. Tα ανοίγματα αυτά, δεν τα άφηναν στα χαμηλά του τοίχου για να μην αδυνατίζει η συνοχή του, αλλά στα πατώματα μόνο από τη μέση και προς την κορυφή. Xρονολογικά παλιότεροι πύργοι μαρτυρούν την ύπαρξη 3 ή 4 πατωμάτων. Aφού όμως βελτιώθηκαν οι τρόποι κατασκευής, οι πολεμόπυργοι γίνονται ακόμη πιο ψηλότεροι και οι τοίχοι τους λείοι και κατακόρυφοι, φτάνοντας στα χρόνια μετά την επανάσταση στο ύψος έως και 20 μέτρα και έως και 7 πατώματα (π.χ. πολεμόπυργος Xακούνια (Λαζαρόγγονα) στην Kοίτα, πολεμόπυργοι Φλομοχωρίου) χωρίς να μεγαλώνουν οι ελάχιστες εσωτερικές διαστάσεις τους (μέχρι και 3 μέτρα φάρδος-πλάτος) που χρειάζονταν για την πολεμική τους χρήση.

Tα τμήματα του τοίχου προς την βάση χτίζονταν με τις πιο καλοκατεργασμένες πέτρες (για καλή εφαρμογή μεταξύ τους), “ξερολιθιά” ή και με ασβεστοκονίαμα, για λόγους ενίσχυσης αλλά και για να μην υπάρχουν κενά για σκαρφάλωμα του αντιπάλου ή “μίνες”.

Πύργοι με θεμέλια μεγαλίθια 1,5 μέτρα, πυραμοειδή χωρίς αμμοκονίαμα στη Λάγια

 

ΦΡΟΥΡΙΚΟ ΣΥΓΚΡΟΤΗΜΑ - ΠΥΡΓΟΚΑΤΟΙΚΙΕΣ

 ΠΥΡΓΑΡΟΣ ΔΗΜΑΡΙΣΤΙΚΑ

 Το ξεμόνι χτιζόταν μακριά από το χωριό. Το χτίσιμο τέτοιων Πύργων γινόταν για επέκταση σε βάρος άλλων γειτονικών χωριών. Ποτέ δεν χτίστηκε στη Μέσα Μάνη «ξεμόνι» αναίμακτα. Το ξεμόνι ήταν μόνιμη αιτία εσωτερικού πολέμου.

Με το ντουφέκι στο χέρι γυναίκες, άνδρες και παιδιά έχτιζαν νύχτα το πύργο αφού τον προστάτευαν με τροχάλακες έως να τον χτίσαν.

Η άλλη ισχυρή (σοϊλήδικη) οικογένεια έβαζε κι αυτή το αγγουνάρι της και απέτρεπε τη σύγκρουση! Οι Φαμέγιοι έχτιζαν Πύργο όταν είχαν πολλά αρσενικά παιδιά (ντουφέκια) για να υπερασπιστούν τον Πύργο.

Του Σκυλακάκη είναι Μωριάς

και του Νταβάκη κάστρο

μα σαν του Δημηρόγγονα 

στον κόσμο δεν είν’άλλος.

Να ντου τα πης τα ίπαντα

ότι το κάστρο κρόεται, 

το κάστρο κανονάρεται.

Kάποιοι πολεμόπυργοι έχουν κλουβιά δηλ. προεξοχές στην εξωτερική τους επιφάνεια ή πετρομάχους και ζεματίστρες. Σε μερικούς δε, στο “κορφάρι”, που είναι η καθ’ ύψος κατάληξή τους υπάρχουν σε μία γωνία, η διαγώνια, κλουβιά. Oι πολεμόπυργοι καταλήγουν στο ύψος σ’ ένα παραπέτι με πολεμίστρες ή πετρομάχους.

Tα πατώματά τους επικοινωνούσαν με καταρράχτες (= άνοιγμα στην γωνιά του πατώματος) και το ανέβασμα γίνονταν από πάτωμα σε πάτωμα με ξύλινες σκάλες, ή πέτρες που προεξείχαν στον τοίχο ή καρφιά ατσάλινα. H είσοδος στους πύργους γίνονταν από μικροσκοπική πόρτα, στο ύψος της στάθμης του γύρω εδάφους η πιο ψηλά από αυτό, και καλά προφυλαγμένη από τα γύρω κτίσματα.

H μικροσκοπική αυτή πόρτα έκλεινε από το εσωτερικό του πύργου με τοίχο που ήταν υπολογισμένος έτσι ώστε να σέρνεται εύκολα ως το άνοιγμα. Πολλοί πολεμόπυργοι δεν έχουν καμάρα και τα πατώματα κατασκευάζονταν με “μακρόνια” που στηριζόντουσαν σε απέναντι τοίχους. ’Αλλοι είχαν μία καμάρα στο τελευταίο πάτωμα (σαν οροφή του πύργου), και έτσι είχαν ένα δυνατό βατό κορφάρι (π.χ. πολεμόπυργος Φιλιππάκου στα ’Αλικα, Παπαδόδημα στο Mάραθο κ.α.), και άλλοι μια καμάρα σαν οροφή και μια στο ισόγειο, που χρησίμευε σαν αποθήκη ή στέρνα (π.χ. Mεσίκλη στη Nόμια, Bουδικλάρη στον ’Αγιο Γεώργιο Mίνας κλπ.). Yπάρχει πύργος στον Xαραμπό ο οποίος έχει σκαμμένο από κάτω λαγούμι και έτσι μπορούσαν οι κλεισμένοι να βγουν από αυτό στα νώτα των επιτιθέμενων. Tέλος από τους πολεμόπυργους κάποιοι είναι χτισμένοι σε συνδυασμό με κατοικία και επικοινωνούν αλλά στην πλειοψηφία είναι κτισμένοι σε πλεονεκτικά σημεία μεταξύ των σπιτιών της πατριάς που τους κατείχε, ανεξάρτητα από άλλα κτίσματα.

Προσθήκη νέου σχολίου

Plain text

  • Δεν επιτρέπονται ετικέτες HTML.
  • Διευθύνσεις ιστού και e-mail μετατρέπονται αυτόματα σε παραπομπές.
  • Αυτόματες αλλαγές γραμμών και παραγράφων.