H τοπωνυμική κατάληξη ‐οβα, ‐οβο σε Μεσσηνία και Λακωνία

H τοπωνυμική κατάληξη ‐οβα, ‐οβο σε Μεσσηνία και Λακωνία

Δεδομένου ότι τρία σημαντικά τοπωνύμια της

Πελοποννήσου : Αράχοβα, Αράκλοβο και Άκοβα που μνημονεύονται στο “Χρονικό του Μορέως” ‐ για τα οποία γίνεται εκτενής αναφορά σε επόμενο κεφάλαιο ‐ έχουν λατινική (βλάχικη) και όχι σλαβική προέλευση, μας οδηγεί στο συμπέρασμα ότι στην Πελοπόννησο εισέδυσαν Βλάχοι νομάδες κτηνοτρόφοι πολύ πριν το δέκατο τρίτο (13ο) και δέκατο τέταρτο (14ο) αιώνα, δηλαδή πολύ πριν την Δ' Σταυροφορία.

Είναι πιθανό, Βλάχοι νομάδες της Ηπείρου (Βορείου και Νοτίου) αλλά και της κεντρικής Ελλάδας να έφτασαν στην Πελοπόννησο κατά κύματα από τον 8ο κιόλας αιώνα ‐ εποχή που τα σλαβικά φύλα έκαναν, ουσιαστικά, την εμφάνισή τους στο Μοριά ‐ μέχρι και τον 12ο αιώνα, προς κάλυψη πληθυσμιακών κενών, τα οποία είχε δημιουργήσει ο λοιμός (πανώλη) που συνέβη εκεί στις αρχές του 8ου αι., καθώς επίσης και οι συσσωρευμένες κακουχίες των προηγούμενων εποχών.

Έτσι μόνο μπορεί να εξηγηθεί το πολυπληθές των κατοίκων της Αράχοβας Οινούντος, η οποία στα χρόνια της Φραγκοκρατίας χαρακτηριζόταν ως “Αράχοβα η Μεγάλη”, σε αντιδιαστολή με τις υπόλοιπες Αράχοβες της Πελοποννήσου, πράγμα που μας επιτρέπει να υποθέσουμε ότι και αυτές θα πρέπει να δημιουργήθηκαν τις ίδιες εκείνες εποχές.

 

H τοπωνυμική κατάληξη ‐οβα, ‐οβο σε Μεσσηνία και Λακωνία

 

21. Περιοχή Μεσσηνίας

Στην εν λόγω περιοχή υπάρχουν 50 ξενόγλωσσα τοπωνύμια, εκ των οποίων τα 18 ανήκουν στην κατηγορία αυτών που έχουν κατάληξη ‐οβα, ‐ οβο.

21.1 / 21.2 Αναστάσοβα (Μεγάλη / Μικρή)

Η Μεγάλη Αναστάσοβα είναι το χωριό Νέδουσα Καλαμών (χτισμένο στις βορειοδυτικές υπώρειες του Ταΰγετου, με υψόμετρο 700μ.) και η Μικρή Αναστάσοβα είναι οι Πηγές Καλαμών (χτισμένο στις βορειοδυτικές υπώρειες του Ταΰγετου, με υψόμετρο 760μ.) σχετικά κοντά στη Μεγάλη Αναστάσοβα. Ίδια εξήγηση με το 17.1. 21.3 Αράχοβα

Είναι το σημερινό χωριό Καρυοβούνι Μεσσηνίας. Ισχύουν όσα σχετικά αναφέρθηκαν στο κεφάλαιο Δ. Τέτοιο ακριβώς τοπωνύμιο δεν έχει εντοπιστεί στο λοιπό βαλκανικό χώρο.

21.4 Αράχοβα

Είναι το σημερινό χωριό Πηγή Μεσσηνίας. Ισχύουν όσα σχετικά αναφέρθηκαν στο κεφάλαιο Δ. Τέτοιο τοπωνύμιο δεν έχει εντοπιστεί στο βαλκανικό χώρο. 21.5 Βίποβο (F)

Εάν η αρχική ονομασία ήταν Μπίμποβο > Βίποβο, πιθανόν από τη βλάχικη λέξη μπίμπα = πάπια (είναι σε χρήση και στην αλβανική γλώσσα) + οβο και σημαίνει κτηνοτροφική περιοχή ‐ οικισμός όπου λόγω κάποιου ίσως υδροβιότοπου συγκεντρώνονται αγριόπαπιες.

21.6 Γιάλοβα

Πιθανόν από την ελληνική λέξη γιαλός + οβα και σημαίνει κτηνοτροφική περιοχή ‐ οικισμός που βρίσκεται δίπλα στη θάλασσα. Πράγματι, η Γιάλοβα της Μεσσηνίας είναι παραθαλάσσια τοποθεσία κοντά στην Πύλο.

Εντύπωση κάνει η ερμηνεία που έδωσε για αυτό συγκεκριμένα το τοπωνύμιο ο ίδιος ο Fallmerayer. Γράφει σχετικά ότι το όνομα Γιάλοβα (Jalova) σημαίνει δάσος ελάτων(!) Δεν αναρωτήθηκε όμως ότι κύριο χαρακτηριστικό στις παραθαλάσσιες περιοχές, όπως είναι αυτή της Πελοποννήσου, δεν είναι το έλατο που ευδοκιμεί, αλλά τα ... βότσαλα και οι παραλίες.

21.7 Δήμ(ι)οβα

Είναι τοπωνύμιο (περιοχή) κοντά στο Ελαιοχώρι

(Γιάννιτσα) Μεσσηνίας, όπου αργότερα χτίστηκε το Μοναστήρι της Δήμ(ι)οβας (ή Ντήμιοβας).

Εάν η αρχική ονομασία ήταν Ντίμοβα, τότε πιθανόν από τη βλάχικη λέξη ντιμ = χαμηλά + οβα και σημαίνει κτηνοτροφική περιοχή που βρίσκεται χαμηλά σε αυχένα ή σε κοιλάδα‐λαγκαδιά. Ας σημειωθεί ότι υπάρχει τοπωνύμιο (χωριό) Dimovο στη βορειοδυτική Βουλγαρία, που βρίσκεται είναι σε χαμηλή επίπεδη ζώνη σε σχέση με το γύρω περιβάλλον.

21.8 Ζίτσοβα (F)

Το τοπωνύμιο αυτό αφορούσε περιοχή που βρισκόταν στον Ταΰγετο. Εάν αρχικά η ονομασία ήταν Σίτσοβα, τότε ίδια εξήγηση με το 21.14.

21.9 Ίσοβα (F)

Το εν λόγω τοπωνύμιο που είναι άγνωστο που ακριβώς βρισκόταν, αναφέρεται στο “Χρονικό του Μορέως”, όπως σημειώνει ο Falmerayer. Εάν αρχικά η ονομασία ήταν Ίσιοβα > Ίσοβα, τότε πιθανόν από τη βλάχικη λέξη ίσιου (δάνειο από την ελληνική γλώσσα) = ευθύς, ίσιος + οβα και σημαίνει κτηνοτροφική περιοχή που βρίσκεται σε επίπεδο έδαφος.

21.10 Κατσίκοβο

Είναι οικισμός πολύ κοντά στο χωριό Καλάμι 114

Μεσσηνίας. Πιθανόν από τη λέξη κατσίκα + οβο και σημαίνει κτηνοτροφική περιοχή ‐ οικισμός, που εκτρέφονταν κυρίως γίδια. Τέτοιο τοπωνύμιο δεν έχει εντοπιστεί στο λοιπό βαλκανικό χώρο.

21.11 Λεβέτσοβα (F)

Πιθανόν από τη βλάχικη λέξη λεβέντου,

πληθυντικός λεβέντσι = λεβέντης, ες + οβα (Λεβέντσοβα > Λεβέτσοβα) και σημαίνει περιοχή που ''βγάζει'' λεβέντες.

21.12 Πάλοβα (F)

Εάν αρχικά η ονομασία ήταν Πάλιοβα, τότε πιθανόν από τη βλάχικη λέξη πάλιου = άχυρο + οβα και σημαίνει κτηνοτροφική περιοχή ‐ οικισμός όπου καλλιεργούνται σιτηρά.

21.13 Σάιδοβα (F)

Εάν αρχικά η ονομασία ήταν Σάντοβα (> Σάιντοβα > Σάιδοβα), τότε ίδια εξήγηση με το 8.2.

21.14 Σίτσοβα

Είναι το σημερινό χωριό Αλαγονία Μεσσηνίας. Ίδια εξήγηση με το 4.13. Τέτοιο τοπωνύμιο δεν έχει εντοπιστεί στο λοιπό βαλκανικό χώρο.

21.15 Τρικότσοβα (F)

Εάν η αρχική ονομασία ήταν Τρικόσοβα > Τρικότσοβα, τότε πιθανόν σημαίνει κτηνοτροφική περιοχή όπου συναντιούνται τρεις αυχένες, δεδομένου ότι Κοσόβα, όπως έχουμε αναφέρει στο 1.10 σημαίνει περιοχή σε αυχένα.

21.16 Τσέκοβα (F)

Πιθανόν από τη αλβανική λέξη cek(τσεκ) = η ξέρα +

οβα και σημαίνει κτηνοτροφική περιοχή‐οικισμός που βρίσκεται σε μέρος χωρίς πολλά νερά.

115

21.17 Τσίμοβα (F)

Εάν αρχικά η ονομασία ήταν Τσέμοβα > Τσίμοβα,

τότε πιθανόν από την αλβανική λέξη cem (τσεμ) = ρυάκι με κρύο νερό σε βουνό + οβα και σημαίνει κτηνοτροφική περιοχή ‐ οικισμός που διαθέτει κρύα βουνίσια πηγή. 21.18 Χρύσοβα

Είναι το χωριό Χρυσότοπος Μεσσηνίας. Ίδια εξήγηση με το 6.7. Τέτοιο τοπωνύμιο δεν έχει εντοπιστεί στο λοιπό βαλκανικό χώρο.

***

22. Περιοχή Λακωνίας

Στην εν λόγω περιοχή υπάρχουν 82 ξενόγλωσσα τοπωνύμια, εκ των οποίων τα 9 ανήκουν στην κατηγορία αυτών που έχουν κατάληξη ‐οβα, ‐ οβο.

22.1 Αράχοβα

Είναι το σημερινό χωριό Καρυαί Λακωνίας. Ισχύουν όσα αναφέρθηκαν στο κεφάλαιο Β. Τέτοιο ακριβώς τοπωνύμιο δεν έχει εντοπιστεί στο βαλκανικό χώρο. 22.2 Βάρσοβο

Είναι το χωριό Αγία Ειρήνη Λακωνίας, κοντά στη Σπάρτη. Πιθανόν από τη βλάχικη λέξη βαρόσε (δάνειο από την τουρκική γλώσσα) = προάστιο + οβο.

Πράγματι, το εν λόγω χωριό βρίσκεται πολύ κοντά, σε απόσταση τριών (3) μόνο χιλιομέτρων από την καστροπολιτεία του Μιστρά, ήταν δηλαδή παλιά ένα προάστιο του Μυστρά. Τέτοιο τοπωνύμιο δεν έχει εντοπιστεί στο λοιπό βαλκανικό χώρο.

Όμως, ο ''εφευρετικός'' Fallmerayer το εν λόγω τοπωνύμιο το συσχέτισε με τη Βαρσοβία (!) και δεδομένου ότι και την Κρόκοβα της Αιγιαλείας τη

συσχέτισε... ευφυώς με την Κρακοβία (!) μας έδειξε, με... 116

συνδυασμένο ισχυρό επιχείρημα, ούτε λίγο ούτε πολύ, ότι οι... Πολωνοί πριν σταθεροποιηθούν στη σημερινή τους θέση στην Ευρώπη, είχαν κάποτε περάσει από το Μοριά!

22.3 Δίχοβα

Βρίσκεται στη βορειοανατολική Μάνη. Εάν αρχικά

η ονομασία ήταν Ντούχοβα > Ντίχοβα > Δίχοβα, τότε πιθανόν από τη βλάχικη ντούχου = φύσημα + οβα και σημαίνει κτηνοτροφική περιοχή ‐ οικισμός όπου φυσούν έντονα άνεμοι. Το εν λόγω μέρος είναι πεδινό, με θέα στο βάθος τη θάλασσα, στην ευρύτερη περιοχή του οποίου συμβάλλουν αυχένες, οι οποίοι ίσως προκαλούν ισχυρούς ανέμους στην εν λόγω περιοχή. Επίσης υπάρχει τοπωνύμιο (χωριό) Dihovο στη FYROM, κοντά στην περιοχή του Μοναστηρίου (Βitoly). Είναι χτισμένο σε πεδινό μέρος στην έξοδο αυχένα που ίσως εκ του λόγου τούτου εμφανίζονται και εκεί ισχυροί τοπικοί άνεμοι. 22.4 Λιμπόχοβα

Είναι το σημερινό χωριό Ζαχαριά Οιτύλου. Η ίδια εξήγηση με το 1.11.

22.5 Νίκοβο

Σύμφωνα με τον M. Vasmer ήταν τοποθεσία στην περιοχή Καρδαμύλης. Εάν δεν σχετίζεται με το όνομα Νίκος, τότε πιθανόν:

α)από τη βλάχικη λέξη νίκου = μικρός + οβα, που σημαίνει μικρός οικισμός.

β)από τη βλάχικη λέξη νούκα = καρυδιά + οβα και σημαίνει κτηνοτροφική περιοχή‐οικισμός όπου ευδοκιμούν οι καρυδιές.

Υπάρχει τοπωνύμιο (πόλη) Nikolovo στη βόρεια Βουλγαρία κοντά στο Δούναβη, το οποίο σαφώς σχετίζεται με το ελληνικό όνομα Νικόλαος.

22.6 Ρόζοβα

Είναι το χωριό Λεμονέα Λακωνίας. Εάν αρχικά η

ονομασία ήταν Ρότζοβα > Ρόζοβα, τότε πιθανόν από τη λατινική λέξη rogus = φωτιά (στο γλωσσικό ιδίωμα της Αράχοβας Παρνασσού ρότζι σημαίνει καμένο κομμάτι δάσους, προκειμένου να γίνει βοσκότοπος) + οβο και σημαίνει κτηνοτροφική περιοχή ‐ οικισμός που έχει καεί από πυρκαγιά. Πράγματι, η περιοχή του εν λόγω χωριού είναι ένα μεγάλο ξέφωτο (ρόγκι), που καλλιεργείται, ανάμεσα στην ευρύτερη κατάφυτη (δασώδη) περιοχή. Το τοπωνύμιο δεν έχει εντοπιστεί στο βαλκανικό χώρο. 22.7 Σάντοβα (F)

Υδρωνύμιο στην περιοχή του Ταΰγετου. Ίδια εξήγηση με το 8.2.

22.8 Τσέροβα

Είναι το σημερινό χωριό Δροσοπηγή Γυθείου.

α)Πιθανόν από τη βλάχικη λέξη τσέρου = είδος δρυός + oβo και σημαίνει κτηνοτροφική περιοχή ‐ οικισμός όπου φύεται αυτό το είδος δρυός. Η εξήγηση αυτή μπορεί να ευσταθεί, μόνο εάν στην περιοχή ευδοκιμούσε η δρυς. β)Εάν αρχικά η ονομασία ήταν Κέροβα (>Τσέροβα), τότε πιο πιθανόν από την αλβανική λέξη kërr = γυμνός, ξερός τόπος + οβα και σημαίνει κτηνοτροφική περιοχή ‐ οικισμός, χωρίς μεγάλη βλάστηση. Πράγματι, το εν λόγω χωριό είναι χτισμένο σε κορυφή γυμνού λόφου.

Επίσης, υπάρχει τοπωνύμιο Τσέροβο, το σημερινό χωριό Κλειδί Φλώρινας, το οποίο είναι μεν χτισμένο σε επίπεδη εδαφική λωρίδα, αλλά βρίσκεται ανάμεσα σε δυο γυμνούς βραχώδεις λόφους. Τέλος, υπάρχει τοπωνύμιο (πεδινή κωμόπολη) Tserova Koria στην κεντρική Βουλγαρία. Εάν και το δεύτερο μέρος (Koria) σχετίζεται με τη βλάχικη λέξη χοάρα = χωρίο), τότε αυξάνεται η πιθανότητα, ολόκληρη η ονομασία Tserova Koria να έχει βλάχικη προέλευση.

22.9 Χέρσοβα

Είναι το χωριό Πύργος Διρού Λακωνίας. Πιθανόν από την ελληνική χέρσος = ακαλλιέργητος τόπος, ξηρός, άγονος τόπος + οβα και σημαίνει ακαλλιέργητη κτηνοτροφική περιοχή. Πράγματι, το εν λόγω χωριό είναι χτισμένο σε επίπεδο μέρος της Μάνης όπου παλιότερα φαίνεται ήταν ακαλλιέργητο, λόγω του μη γόνιμου και μη αρδεύσιμου εδάφους. Επίσης, υπάρχει τοπωνύμιο Χέρσοβο, που είναι το σημερινό πεδινό χωριό Χέρσον Κιλκίς, το οποίο ίσως παλιά έμενε ακαλλιέργητο. Τέτοιο τοπωνύμιο δεν έχει εντοπιστεί στο βαλκανικό χώρο.

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΤΕΡΑ ΔΙΑΒΑΣΤΕ

 

 

Πηγή : το βιβλίο του Στάθη Ασημάκη

ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΣΤΑ ΤΟΠΩΝΥΜΙΑ

ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΧΩΡΟΥ ΜΕ ΚΑΤΑΛΗΞΗ ‐OΒA, ‐ OΒO

 

Προσθήκη νέου σχολίου

Plain text

  • Δεν επιτρέπονται ετικέτες HTML.
  • Διευθύνσεις ιστού και e-mail μετατρέπονται αυτόματα σε παραπομπές.
  • Αυτόματες αλλαγές γραμμών και παραγράφων.