Το νερό, η ιστορική σχέση του με την Μάνη την παράδοση και την οικιστική διάταξη της.

 
Γαΐτσές
 
Το νερό, η ιστορική σχέση του µε την Μάνη και την οικιστική διάταξη της 
 
Ένα από τα σημαντικότερα χαρακτηριστικά της περιοχής της Μάνης το οποίο έπαιξε σπουδαίο ρόλο στην καθημερινότητα, την οικονομία, την οικιστική διάταξη, ακόµα και στην ιστορική της πορεία Eίvαί η λειψυδρία. το νερό αποτελεί πηγή και συµβoλo ζωής, η απουσία του θέτει ζητήματα επιβίωσης, προσδίδοντας στα υδροληπτικά έργα της λαϊκής παραδοσιακής αρχιτεκτονικής τεράστιο ενδιαφέρον. 
 
Η έλλειψη νερού στην Μάνη οφείλεται στο γεωλογικό υπόβαθρό της, το οποίο δεν εννοεί τη δημιουργία εκµεταλλευσίµων υδροφόρων οριζόντων, καθώς, λόγω της σύστασης του, δεν κατακρατεί ποσότητες νερού, αλλά αντιθέτως αφήνει τα νερά της βροχής να φεύγουν προς την θάλασσα. Νότια από την Αρεόπολη και τον Κότρωνα το νερό δύσκολα συγκρατείται, στη Μέσα Μάνη νερό δεν συγκρατείται πουθενά, ενώ στη Νότια Προσηλιακή συγκρατείται μόνο στο Μοναστήρι του Kουρνoύ και στο Πόρτο-Κάγιο• 
 
Έτσι έχει ιδιαίτερη σημασία το µάζεµα του νερού σε υδαταποθήκες. Οι στέρνες και οι νερόλακκοι αποτελούσαν τον μοναδικό τρόπο συλλογής και αποθήκευσης του βρόχινου νερού, ενώ οι κρήνες ως έργα κοινής ωφελείας δεν συνηθίζονταν στην Μέσα Μάνη (σε αντίθεση µε την Έξω Μάνη), γεγονός που) επιβεβαιώνεται και από την καταγραφή, το 1829 από τα μέλη της γαλλικής επιστημονικής αποστολής του) Μοριά, μόνο δέκα πηγών σε όλη την χερσόνησο. 
 
Επίσης, το νερό σε κάποιο βαθμό, κατηύθυνε και τον οικιστικό σχεδιασμό. το φυσικό ανάγλυφο και ο έλεγχος των εύφορων εδαφών ήταν στρατηγικής σημασίας, ενώ η διαχείριση των λάκκων για το πότισμα των ζώων, αποτελούσε προνόμιο των αρχόντων και καθόρισε την οικιστική φυσιογνωμία των περισσότερων χωριών στο Νότο. 
 
Ως προς τα μανιάτικα χωριά και οικισμούς στην Έξω και Βόρεια Προσηλιακή Μάνη το χωριό αποτελούσε αυτοδύναμη πολιτική μονάδα και ήταν το κέντρο της κοινωνικής ζωής και δραστηριότητας των κατοίκων.
Εκτός από τα χωριά, η Μάνη είναι διάσπαρτη από μικρούς οικισμούς που αποτελούνται από έναν πύργο και 4-5 σπίτια, αλλά και κωμοπόλεις µε πληθυσμούς που ξεπερνούν τους 1000 κατοίκους όπως το Οίτυλο, η Αρεόπολη και το ακόμα μεγαλύτερο Γύθειο που είvαι κέντρα συναλλαγών και εμπορίου. 
Η επιλογή της θέσεως του) χωριού ήταν ιδιαίτερης σημασίας. Οι σπουδαιότεροι λόγοι που επηρέαζαν την επιλογή της καταλληλότερης τοποθεσίας ήταν η ασφάλεια του οικισμού, η ύδρευση και το γόνιμο έδαφος. 
 
 
Οι οχυρές θέσεις όπως το κάστρο της Ζαρνάτας είχαv πηγή μέσα , γεγονός που τους έδινε τεράστιο στρατηγικό πλεονέκτημα, καθώς σε άλλες περιπτώσεις που το νερό μεταφερόταν στα κάστρα µε υδροσωλήνες υπήρχε η περίπτωση ο εχθρός να διακόψει την λειτουργία τους έχοντας τις αντίστοιχες καταστροφικές συνέπειες.
Αν έμπαιναν χιλιάδες Τούρκοι στο Σταυροπήγιο για παράδειγμα για να προχωρήσουν στη Μάνη, ήταν αδύνατη η παροχή νερού σε ένα πολυάριθμο στρατιωτικό σώμα.
Σύμφωνα µε έναν Τούρκο που είχε γράψει για τα Ορλοφικά, αναφέρεται ότι οι Τούρκοι δεν προχώρησαν στην Μάνη μέσα γιατί είχαv ανάγκη από νερουλάδες (ανθρώπους δηλαδή να μεταφέρουν νερό). Υπάρχουν και άλλες απόψεις βέβαια, όπως ότι επειδή υπήρχαν πολλές εστίες άμυνας σε Πυργόσπιτα σε διάφορες περιοχές της Μάνης προτίμησαν να αποχωρήσουν.
Πάντως από τον Τούρκο συγγραφέα θεωρείται ότι η έλλειψη νερού ήταν το κυριότερο αίτιο που τους απέτρεψε. 
Ορισμένα χωριά ιδιαίτερα στην Έξω και βόρεια Προσηλιακή Μάνη χτίζονται πάνω σε υψώματα για περισσότερη ασφάλεια, όπως ο Πύργος, το Ελαιοχώρι, η Καρυούπολη και το Μαυροβούνι.
Άλλα πάλι χτίζονται μέσα σε λαγκάδια: η Αράχοβα, η Καστάνια, η Μηλιά και η Λαγκάδα.
Ο λόγος που επέλεγαν αυτές τις περιοχές παρόλο τον κίνδυνο που δημιουργούν οι χείμαρροι, Eίvαί η ύπαρξη νερού. Γι' αυτό και συμβαίνει τούτο κυρίως στην Έξω Μάνη όπου πολλά χωριά έχουν δικά τους νερά και βρύσες.
Μερικά χωριά της Μέσα και νότιας προσηλιακής Μάνης (Καλονιοί, Άνω Μπουλαριοί, Μέσα Νύφι κλπ) είvαι επίσης χτισμένα σε λαγκάδια παρόλο που δεν υπάρχει νερό εκεί, αλλά προφυλάσσονται οι οικισμοί από τους ισχυρούς ανέμους και δεν είvαί εμφανείς στους πειρατές. υπάρχουν, επίσης περιπτώσεις που τα χωριά χτίζονται στις πλαγιές λόφων και σπανιότερα σε μικρές πεδιάδες.  
 
Μια άλλη αιτία που έπαιξε ρόλο στην επιλογή τόπου για την δημιουργία ή την μεταφορά οικισμού είναι η απώλεια υδάτων μετά από σεισμό. Είναι γεγονός ότι πολλές φορές μετά από ένα τέτοιο συμβάν τα πηγαία ύδατα μπορεί να χαθούν ή να μετακινηθούν. Κάτι τέτοιο αναφέρεται ότι είχε συμβεί συγκεκριμένα στη Δροσοπηγή (παλιά Τσεροβά) ανάμεσα απ' την Αρεόπολη και το Γύθειο, όπου παλιά λεγόταν Κοτρώνα και ήταν σε άλλο μέρος από ότι σήμερα.
Επειδή, όμως χάθηκαν τα νερά μετά από σεισμό, οι κάτοικοι πήγανε στην Τσεροβά και εγκαταστάθηκαν. Επίσης και η µετονοµασία του οικισμού σε Δροσοπηγή υποδεικνύει την σχέση του µε το νερό. 
 
Τέλος, ένα τόσο πολύτιμο  αγαθό όπως το νερό, είναι φυσικό να συνδέεται µε την λατρεία εδώ και πάρα πολλά χρόνια. Ιερές πηγές και λατρείες υδάτων ήταν γνωστές από την αρχαιότητα, ενώ και η χριστιανική παράδοση συνδέεται µε τις "θαυματουργικές" ιδιότητες του νερού (βάφτιση, αγιασμός). Στα περισσότερα νεκροταφεία και εκκλησίες στη  Μάνη, υπήρχαν δεξαμενές νερού που χρησιµoποιουνταν για κάποιες ιεροτελεστίες, όπως για παράδειγμα το πλύσιµo των νεκρών. 
 
 
Γεώργιος Βούλγαρης. το νερό και Η λαϊκή μας παράδοση. πρακτικά επιστημονικής συνάντησης 12-14/12/09 
"Νερό Πηγή Ζωής Κίνησης και καθαρµού" 
Γιάwης ΣαΙτας. op.cίt.( 1988). σελ 119-120 
Νιόβη Μπούζα. ορ.cίι. σελ 173-177 
 
Ελευθέριος Αλεξάκης. Τα γένη και Η οικογένεια στην παραδοσιακή κοινωνία της Μάνης. Αθήνα 1980.σελ 25-30 
Ελευθέριος Αλεξάκης, ίbίd, σελ ΙΟ 
 
 
Στάυρος Καπετανάκης, συνέντευξη 

Προσθήκη νέου σχολίου

Plain text

  • Δεν επιτρέπονται ετικέτες HTML.
  • Διευθύνσεις ιστού και e-mail μετατρέπονται αυτόματα σε παραπομπές.
  • Αυτόματες αλλαγές γραμμών και παραγράφων.