ΤΑ ΕΘΙΜΑ ΕΙΝΑΙ Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΜΑΣ

Το έθιμο της χοιροσφαγίας στη Μάνη
Του Βασίλη Βλασταράκου Φιλολόγου
  
Η ομορφιά της Μάνης δε βασίζεται μόνο στο τοπίο της, αλλά στην ψυχή και την αγάπη των Μανιατών που παίρνουν τη μορφή της προσευχής προς το θεό και την ενισχύουν οι θρύλοι, οι παραδόσεις και τα έθιμα που επιζούν μέχρι σήμερα και θεματοφύλακάς τους είναι κυρίως οι λιγοστοί σημερινοί κάτοικοί της.
Τα έθιμα και ο πολιτισμός της Μάνης δεν έχουν βγει προς τα έξω όσο θα έπρεπε, όμως οι Μανιάτες κρατούν αυτά τα όπλα στην καρδιά τους και τα φανερώνουν όταν και όπου χρειάζεται για να δείξουν το πολιτισμικό δυναμισμό τους.
Τα έθιμα της Μάνης χάρισαν σ’ εμάς τα παιδιά της, που ανατραφήκαμε με τον φιλτραρισμένο καθαρό αέρα από το άρωμα του φασκόμηλου και του θυμαριού, του αγριάγκαθου και των υπέροχων λουλουδιών της, στιγμές ευτυχίας και ομορφιάς που οι ξένοι δεν μπορούν να νιώσουν.
Ένα από τα σπουδαιότερα έθιμα της Μάνης είναι της χοιροσφαγίας, που έζησα μικρό παιδί σε όλη την ιεροτελεστία του στο γραφικό χωριό μου.
Η ιεροτελεστία του εθίμου δεν περιορίζεται στην κοινωνική ώρα της σφαγής, αλλά στην όλη προετοιμασία που γίνεται πριν οδηγηθούν τα συμπαθή αυτά οικόσιτα ζώα στη θυσία της ανάγκης για να συντηρηθούν οι Μανιάτικες οικογένειες.
Ετοιμάζαμε τα γουρουνόπουλα - ένα η δυο - αρκετούς μήνες νωρίτερα με επιλεγμένες τροφές, για να μεγαλώσουν αρκετά αλλά και να δώσουν νόστιμα κρέας.
Οι γονείς μας τους έδιναν τροφές από τις αποθήκες του σπιτιού, λούπινα, πιτουράλευρο με αλάτι στο νερό, φραγκόσυκα από τους κήπους, τροφή από τα μποστάνια και καθαρό αγριόχορτο.
Εμείς τα παιδιά φροντίζαμε για τις ειδικές τροφές που θα έδιναν βάρος στα χοιρινά και σφιχτό και νόστιμο κρέας.
Τρέχαμε στις πλαγιές με τις ψηλές βελανιδιές και τα πουρνάρια για να μαζέψουμε βελόνες και βελόνια κατά τη διάρκεια του φθινοπώρου και με πρόσχημα τις ζωοτροφές ζούσαμε στην ομορφιά της φύσης παίζοντας ευτυχισμένα.
Νέες καταδρομές από εμάς τα παιδόπουλα στην κατάφυτη από βελανιδιές πλαγιά της Αγίας Τριάδος για βελόνες και αγριόριζες. Γεμίζαμε τα σακούλια μας βελόνες, ψάχναμε για αγριόριζες και άλλοτε ψηλά από το ριζογκρέμι παρατηρούσαμε τα βαθιά χρώματα του ηλιοβασιλέματος, τα γυμνά βουνά που υψώνονταν περήφανα και τα καμπυλωτά περιγράμματα των λόφων και των αντερισμάτων που γλύκαιναν τις γυμνές πλαγιές τους.
Παρατηρούσαμε τα χοιρινά μας να μεγαλώνουν, να τρέχουν ελεύθερα στα χωράφια, εγκαταλείποντας τους “λόντζους” προγκάγανε στα λασπόνερα των Φιλιατρών ή έσκαβαν με το ισχυρό τους μουσούδι κάτω από πεσμένα φύλλα για γλυκόριζες.
Οι πιο δυνατές οικονομικά μανιάτικες οικογένειες έσφαζαν δύο χοιρινά για να καλύψουν τις ανάγκες τους τα Χριστούγεννα και την Αποκριά.
Τα ζώα ήταν καθαρά, αφού ο “μπλούχαρης” είχε φροντίσει να κάνει καλά τη δουλειά του, τόσο στα αρσενικά όσο και στα θηλυκά, που προορίζονται για σφαγή. Όταν έφθανε η κοινωνική εκείνη ώρα που όλοι περιμέναμε να αρχίσει το σφάξιμο των χοιρινών, όλα ήσαν έτοιμα.
 
Οι άνδρες της στενής γειτονιάς ήταν μαζεμένοι στον τόπο της τελετής της θυσίας.
Στη στενή γειτονιά συνήθως δεν σφαζόταν άλλο χοιρινό την ίδια μέρα, αφού ο νοικοκύρης καλούσε όλους τους γειτόνους.
Μετά  άρχιζε ι η τοποθέτηση του σε καθαρές σκαφίδες και αφού αλατιζότανε.
 
 
Το κάπνισμα των σίκλινων και λουκάνικων
 
Μαζέυαμε αρωματικά φυτά, φασκόμηλο,θυμάρι ,δάφνη κ.λπ. τα οποία έβγαζαν άρωμα και καπνό  και ήταν έτοιμο για το κάπνισμα με φασκομηλιά, ελάχιστο κυπαρίσσι και αμπελόβεργες.
Μετά από δύο ημέρες αφού πότιζε το αλάτι και έβγαζε τα υγρά του το κρέας ήταν έτοιμο για το βράσιμο για να γίνει σύγκλινα και λουκάνικα.
Ειδικά τα λουκάνικα της Μάνης φημίζονται σαν εκλεκτός μεζές, αφού γίνονται από τις ματιές και τα έντερα του ζώου γεμισμένος από μικρά κομμάτια πορτοκαλόφλουδας για το άρωμα και φυλάσσονταν για τους εκλεκτούς φίλους της οικογένειας μέσα σε ειδικές λαγίνες με εκλεκτή γλύνα.
 
 
 
Εμείς τα παιδιά πέρναμε τη φούσκα του ζώου, την τρίβαμε στη στάχτη για να μαλακώσει και φτιάχναμε το ωραίο μπαλόνι – μπάλα που μας έδινε ξεχωριστή χαρά στο παιχνίδι.
Οι γονείς μας επέτρεπαν να κόψουμε κανένα καλό κομμάτι κρέας που το σιγοψήναμε στα σταχτοκάρβουνα και πριν ψηθεί πολύ καλά το απολαμβάναμε σε πελάγη ευτυχίας. Το μεσημεριανό γεύμα ήταν πλούσιο.
 
 
Πασπαλάς με σύγκλινο και τσιγαρίδες
 
Ο παραδοσιακός πασπαλάς έπρεπε να τρίβει και σαν κρέμα σχεδόν, αφού είχε ψηθεί, το βάζαμε σε μεγάλο νταβά και περίμενε την νοικοκυρά για σερβίρισμα.
Μέσα στο θεσπέσιο πασπαλά ή στην άκρη του πιάτου κομματάκια συκώτι και καθαρό τηγανητό κρέας ήταν ότι πιο ευχάριστο μπορούσε κανείς να απολαύσει εκείνες τις αξέχαστες στιγμές.
Όλοι οι άντρες της στενής γειτονιάς ήταν στο πλούσιο τραπέζι.
Το κρασί άφθονο και καλό από το καλύτερο βαρέλι της αποθήκης ή του φώκου έκανε πιο γιορτινή την ατμόσφαιρα αφού το άρωμα του από τα φημισμένα αμπέλια του Πυρρίχου βοηθούσε στην κατανάλωση. Μικρά πιατάκια από τσιγαρίδες, κοψίδια από λουκάνικα ήταν απλωμένα πάνω στο τραπέζι ή στον σοφρά. Η κρασοκατάνυξη κρατούσε ως αργά το απόγευμα.
 
  
Αυτός ο μυστικός κόσμος των εθίμων και της παραδόσεως που κρύβουμε όλοι εμείς οι Μανιάτες μέσα μας, μας κρατά σε μια φιλική σχέση με τον τόπο μας, όμοια με εκείνη που νιώθουν οι κυνηγοί για την φύση και τα μεθυστικά αγριολούλουδα της πλαγιάς και του λόγγου και γενικά όλοι οι Μανιάτες για τον τόπο τους.
Σήμερα το έθιμο αυτό της χοιροσφαγίας αργοσβήνει. Σπάνια κυκλοφορούν χοιρινά στα χωριά μας. Το νόστιμο κρέας παραχώρησε τη θέση του στο τυποποιημένο της κατανάλωσης, πολλές φορές ύποπτο αφού προέρχεται από ύποπτες τροφές. Το ελεύθερο χοιρινό, η ελεύθερη βοσκή θα αποτελεί σε λίγο καιρό αν δεν αποτελεί ακόμη, απλή ανάμνηση σε μας της παλιάς γενιάς.
Φοβάμαι όμως πως και άνθρωποι δεν θα υπάρχουν να κατοικούν μόνιμα στα χωριά μας, γιατί αγνοούν πως είναι τυχεροί οι Μανιάτες εκείνοι, που παρά τις δύσκολες συνθήκες, ζουν στην ομορφιά των χρωμάτων των βράχων και των σχηματισμών των βουνών.
Εμείς οι παλιοί που ζήσαμε τα παιδικά μας χρόνια σ’ ένα δύσκολο κόσμο με κώδικες και κανόνες απαράβατους ας μάθουμε τουλάχιστον στα παιδιά μας τον ιερό τόπο τους και τον άγνωστο πολιτισμό τους, που τον φυλάσσουν οι Μανιάτες στην καρδιά τους και ο συνειρμός των παιδικών αναμνήσεων ας μας φέρνει κοντά στο γιορτινό τραπέζι με τον αχνιστό πασπαλά ή τα αξέχαστα πλαστά μακαρόνια των φτωχικών σπιτιών μας.
 
Ας μη μας φράζει τον ορίζοντα των ονείρων, των αναμνήσεων στα γυμνά βουνά μας η ισοπεδωτική σύγχρονη ζωή. 
 

Προσθήκη νέου σχολίου

Plain text

  • Δεν επιτρέπονται ετικέτες HTML.
  • Διευθύνσεις ιστού και e-mail μετατρέπονται αυτόματα σε παραπομπές.
  • Αυτόματες αλλαγές γραμμών και παραγράφων.