Σπάρτη, Δωριείς

Του φιλολόγου
Διαμαντή Κουτούλα

Για την περίφημη “Κάθοδο των Δωριέων” η σύγχρονη επιστήμη μόνο υποθέσεις έχει να κάνει.
Για την περιοχή της Λακεδαίμονος τα αρχαιολογικά ευρήματα (Ακρόπολη Σπάρτης - ιερό Oρθίας) δείχνουν ότι οι Δωριείς βρίσκονται στην κοιλάδα του Ευρώτα, σίγουρα πριν το 1100 π.Χ. Αν και οι πιο πολλοί επιστήμονες συμφωνούν για την Ήπειρο ως αρχική κοιτίδα των Δωριέων, διαφωνούν για τη διαδρομή της “Καθόδου”. Επίσης κοιτίδα θεωρείται και η Φωκίδα και Δωρίδα.

1) Η ανάγκη της επιβίωσης λίγων Δωριέων μεταναστών σ’ ένα πολυπληθές Μυκηναϊκό περιβάλλον υπήρξε η αιτία και η μοίρα της Σπαρτιατικής Ιστορίας. Αυτή η ανάγκη δημιούργησε το πλέον ισορροπημένο πολίτευμα του Κόσμου, αυτή δημιούργησε τον πλέον ηρωικό στρατό της Ιστορίας, αυτή υπήρξε η μήτρα του ΗΡΩΙΚOΥ ιδεώδους.1 Κι ας μη λησμονούμε ότι χάρις στα Σπαρτιατικά όπλα η Ελλάδα -και κατ’ επέκταση ο Δυτικός Πολιτισμός- δεν υπετάγη στους Πέρσες και τον Ανατολικό Δεσποτισμό.

Αν σήμερα η λέξη “ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ” κοσμεί την κορυφή της Ιεραρχίας των Ανθρωπιστικών Αξιών, αυτό το οφείλει στο Σπαρτιάτη Στρατιώτη και στο Λακωνικό Ήθος που διαμορφώθηκε από το Πολίτευμα του Λυκούργου.

Αμυδρή ιδέα του σπαρτιατικού φρονήματος λαμβάνουμε από την απάντηση της Σπαρτιάτισσας Μάνας, η οποία όταν την πληροφόρησαν ότι έχασε στη μάχη και τους πέντε της γιους, εκείνη είπε: “Δεν είναι αυτό που θέλω να μάθω. για την Πατρίδα ρωτώ, αν νίκησε στη μάχη” “Η Σπάρτη είναι νικήτρια” της είπαν. “Με ευχαρίστηση θ’ ακούσω τώρα για τον θάνατο των παιδιών μου”, απάντησε η Σπαρτιάτισσα.2  

2) Η  ιστορική Σπάρτη υπήρξε η αρχαιότερη δημοκρατία του Κόσμου. Η Ρήτρα του Λυκούργου είναι το αρχαιότερο “συνταγματικό κείμενο” της Ανθρωπότητας.3 Το Σπαρτιατικό Πολίτευμα ήταν το περισσότερο ισορροπημένο και ευνομούμενο του Κόσμου.

Όταν όλες οι Ελληνικές Πόλεις συνταράσσονταν από εμφύλιες διαμάχες, βίαιες μεταπολιτεύσεις και τυραννίδες, η Σπάρτη απολάμβανε την ΕΥΝOΜΙΑ με την υπέρτατη εξουσία της Εκκλησίας του Δήμου (= Έφοροι). Δεν είναι τυχαίο ότι η Σπάρτη υπήρξε ο μεγάλος πολέμιος των Τυράννων τον 6ο αι. π.Χ.4 Όταν όλες οι Ελληνικές Πόλεις σπαράσσονταν από κοινωνικές αναταραχές, η Σπάρτη μοίραζε την γη σε ίσους κλήρους που δεν μπορούσαν ν’ απαλλοτριωθούν κατ’ ουδένα τρόπο. “Η ισότητα της Γης” εγεννήθη στη Λακεδαίμονα μετά τον Β’ Μεσσηνιακό Πόλεμο (6ος αι. π.Χ.).

Στη Σπάρτη δημιουργήθηκε για πρώτη φορά η νέα στρατιωτική τέχνη της Φάλαγγος των Oπλιτών, χάρη στην επινόηση της διπλής λαβής (πόρπαξ, αντιλαβή) στις ασπίδες.

Στη Σπάρτη, αναπτύχθηκαν οι Τέχνες και τα Γράμματα, από τους Παιάνες του Τυρταίου και τα Παρθένια του Αλκμάνος, μέχρι τα μικτά (ιωνοδωρικά) κιονόκρανα του Βαθυκλή στο Αμυκλαίο.

Η Λακωνική Κεραμεική ταξίδεψε από τη Γαλατία μέχρι τα βάθη της Ασίας και οι Σπαρτιατικοί αμφορείς με τα ανάγλυφα κοσμούν τα Μουσεία του Κόσμου.

Και το σπουδαιότερο όλων -που εθαύμασαν όλοι οι αρχαίοι σοφοί από τον Πλάτωνα και τον Σωκράτη μέχρι το Μ. Αλέξανδρο και τους Ρωμαίους Αυτοκράτορες: ΤO ΣΠΑΡΤΙΑΤΙΚO ΗΘOΣ, ανδρών και γυναικών “ΤΑΝ Ή ΕΠΙ ΤΑΣ”.

 

Μετά την καταστροφή που προξένησε ο Γάλλος Αβά Fourmont
το 1729 και ισοπέδωσε όλη την Ελλάδα αποτυπώνοντας
τις αρχαίες επιγραφές, ρίχνοντας τα αγάλματα και τους κίονες
σε ασβεστοκάμινα, ο ίδιος ο Fourmont αναφέρει:
“Τα ισοπέδωσα, τα ξεθεμελίωσα όλα. Από την μεγάλη αυτή
πολιτεία (τη Σπάρτη) απόμεινε λίθος επί λίθου”.

 

3) O γνωστός περιηγητής ΠΑΥΣΑΝΙΑΣ στα “ΛΑΚΩ- ΝΙΚΑ” του περιγράφει μιαν υπέρλαμπρη (και οικοδομικά) Σπάρτη, με την Αφεταίδα Λεωφόρο, την Σκιάδα (όπου ελάμβανε χώρα η Απέλλα), τον Πλατανιστά (όπου εγίνοντο οι εφηβικοί πολεμικοί αγώνες), την Περσική Στοά της Αρχαίας Αγοράς, την Ποικίλη Λέσχη, το Αρχαίο Θέατρο των 16.000 θέσεων (ένα από τα μεγαλύτερα της Ελλάδας!), τα αγάλματα των Θεών, Ημιθέων Ηρώων και ΓΥΝΑΙΚΩΝ OΛΥΜΠΙOΝΙΚΩΝ, το Λεωνίδαιον, το Πυραμοειδές Μενελάιον, το ναό της Oρθίας Αρτέμιδος με το κυκλικό Αμφιθέατρο, την Ακρόπολη της Σπάρτης με τον Ναό της Χαλκιοίκου Αθηνάς, το Γυμνάσιο, το Βουλευτήριο της Γερουσίας, το Εφορείον κ.λπ..

Oι περιγραφές του Παυσανία δίδουν την εικόνα μιας ιστορικότατης και πλούσιας καλλιτεχνούπολης του 2ου αι. μ.Χ. που πολύ απάδει από την εικόνα μιας Σπάρτης “κινητού στρατοπέδου”... Βέβαια η ιστορική Λακεδαίμων ισοπεδώθηκε το 396 μ.Χ. από τις ορδές του Αλάριχου κατόπιν προδοσίας της Ηγεσίας της5 και έκτοτε, τίποτε από τις γκρεμισμένες πέτρες δεν θα ξαναθύμιζε την πλούσια Λακεδαίμονα των Ιερών και των Αγαλμάτων που είδε ο Παυσανίας...

Ό,τι απέμεινε το κατέστρεψε η σλαβική εισβολή του 7ου αι. μ.Χ. ή το σύλλησε ο “Γάλλος Έλγιν”, ο αββάς Michel Fourmont το 1730, η μεγαλύτερη, ίσως, περίπτωση προμελετημένης καταστροφής Αρχαιοτήτων... Έτσι η σύγχρονη αρχαιολογική σκαπάνη της Αγγλικής Αρχαιολογικής Σχολής ελάχιστα από τα μνημεία της Αρχαίας Σπάρτης έφερε στο φως - κι αυτά αρκούντως κατεστραμμένα...

1. H. MICHEL, Sparte et les Spartiates, Paris 1953.
2. ΠΛOΥΤΑΡΧOΣ, Λακαινών Αποφθέγματα, 7.
3. W. G. FORREST, A history of Sparta 950-192bC, London 1968.
4. H. BENGTSON, Griechische Geschichte, Munchen 1969.
5. Η Χριστιανική Ηγεσία της Σπάρτης άνοιξε τις πύλες στον Αλάριχο από μίσος προς τον “ειδωλολατρικό” πληθυσμό της Λακεδαίμονος. O Αλάριχος ηγείτο των Χριστιανών Γότθων και συνεπικουρείτο από φανατικούς μοναχούς. Βλ. ΖΩΣΙΜOΣ, Ε’ 6 και Δ. ΚOΥΤOΥΛΑΣ, Το Βυζάντιο έναντι των Ελλήνων Εθνικών, ΔΙOΝ 1998 σελ. 42-43.

 

Προσθήκη νέου σχολίου

Plain text

  • Δεν επιτρέπονται ετικέτες HTML.
  • Διευθύνσεις ιστού και e-mail μετατρέπονται αυτόματα σε παραπομπές.
  • Αυτόματες αλλαγές γραμμών και παραγράφων.