Ρίγανη: Παράδοση και Χρήσεις

 
Ρίγανη: Παράδοση και Χρήσεις
 
του Δρα. Γεωργίου Α. Φραγκιαδάκη
Αναπληρωτή Καθηγητή Τεχνολογικού Εκπαιδευτικού Ιδρύματος (Τ.Ε.Ι) Κρήτης, Τμήμα Διατροφής και Διαιτολογίας
 
Το γένος Ορίγανον (Origanum) περιλαμβάνει περίπου τριάντα (30) είδη, τα οποία απαντώνται ως αυτοφυή στις παραμεσόγειες χώρες, στην Ευρώπη, αλλά και στις εύκρατες περιοχές της Ασίας. Τα είδη του γένους έχουν χρησιμοποιηθεί από τους λαούς των περιοχών αυτών για χιλιάδες χρόνια σαν καρυκεύματα, αλλά και στην εθνο-ιατρική αναζητώντας δράσεις τονωτικές, αντισπασμωδικές, αντιφλεγμονώδεις, αναλγητικές, αντισηπτικές και επουλωτικές στα έλκη, αντιοξειδωτικές, ανθελμινθικές και αντιμικροβιακές (Kokkini, 1997; 2006; Silva et al., 2012; Chishti et al., 2013).
 
Σαν υλικά μαγειρικής, τα είδη αυτά μπορούν να αρωματίσουν νωπά και μαγειρεμένα τρόφιμα και ποτά (Aligiannis et al., 2001; Sivropoulou et al., 1996). Τα εκχυλίσματα των ειδών Origanum παρουσιάζουν αντι-γλυκαιμική δράση και χρησιμοποιούνται εναντίον του Σακχαρώδη Διαβήτη, Τύπου ΙΙ κυρίως, στη Μέση Ανατολή (Koukoulitsa et al., 2006; Fragkiadakis, 2007; Chishti et al., 2013). Οι δευτερογενείς μεταβολίτες του φυτού έχουν μελετηθεί εκτενώς, σε σχέση με τα πολυφαινολικά συστατικά, τα έλαια, τα φλαβονοειδή κ.λπ. (Koukoulitsa et al., 2006).
 
 
Origanum vulgare L., syn. Thymus origanum Kuntze
Johann Georg Sturm, (1796), Deutschland’s Flora in Abbildungen
 
 
Το Ορίγανο το κοινό (Origanum vulgare) είναι φυτό φρυγανώδες, πολυετές, πολύκλαδο, με βλαστούς όρθιους (ύψους 0,20-0,50 μ.), ευρέως διαδεδομένο στις χώρες περί τη Μεσόγειο και στη Βόρειο Αφρική. Τα φύλλα του είναι ωοειδή, τα άνθη του είναι μικρά και υπόλευκα. Τα φύλλα και τα άνθη έχουν οσμή έντονη, που οφείλεται στο αιθέριο έλαιο το οποίον περιέχουν. Αυτό περιλαμβάνει κυρίως θυμόλη, καρβακρόλη και άλλα στοιχεία (Vokou et al., 1993, Kokkini et al., 1997; Skoula and Harborne, 2002) που έχουν ισχυρή αντιοξειδωτική και λιπο-προστατευτική δράση.(Lagouri and Boskou, 1996; Chishti et al., 2013).
 
Με βάση το ριγανέλαιο κυκλοφορούν αρκετά ιδιοσκευάσματα, τα οποία συνιστούνται κατά τις ανορεξίας, αεροφαγίας και πόνων του στομάχου, τους οποίους κατευνάζει. Το χορηγούν για τις ημιπληγίες, τις παραλύσεις, την απώλεια της μνήμης, στις κυνάγχες (σπαστικός βήχας με δύσπνοια) και ακόμα για γαργάρα. Η δημώδη ιατρική της Κρήτης χρησιμοποιεί τα τηγανητά σε λάδι ελιάς φύλα της, ως κατάπλασμα και εντριβές σε περιπτώσεις “πιασίματος” κυρίως της μέσης και του αυχένα. Το φυτό δίνεται επίσης με μορφή αφεψήματος και εγχύματος, 5-15 γρ. σε 500 γρ. νερού. Χορηγούνται δύο φλιτζάνια την ημέρα. Σαν βάμμα χορηγείται αραιωμένο σε 5-10 γρ. σε κρασί ή ρακί (Μπαζαίος, 2003).
 
Στην ιδιαίτερα θανατηφόρο γρίπη του 1918 στο Ηράκλειο της Κρήτης, μας αναφέρει η Λαογράφος Ευαγγελία Φραγκάκι (ή Φραγκάκη) ότι υπήρχε εργοστάσιο κάτω από του «Λαζαρέτο την πόρτα», που έφτιαχνε και πουλούσε σαν αντιγριπικό, αιθέριο έλαιο από δάφνη, ρίγανη, φασκόμηλο και δίκταμο για εντριβές (Φραγκάκι, 1969). Στη λαϊκή πρακτική του παρελθόντος το ριγανέλαιο έχει χρησιμοποιηθεί ακόμα για την αντιμετώπιση των κωλικών, του βήχα, του πονόδοντου, των διαταραχών έμμηνου ρύσης και για τον αρωματισμό σαπουνιών (Kintzios, 2002; Chishti et al., 2013).
 
Η χρήση της και σήμερα είναι ιδιαίτερα σημαντική στην μαγειρική ως μυρωδικό σε διάφορα φαγητά. Σκέτη ή αναμειγμένη με αλάτι και προστιθέμενη στα όσπρια, στο τυρί φέτα, στις ψητές πατάτες, στα βραστά αυγά ή στο βρεγμένο παξιμάδι όπως ο Κρητικός «ντάκος», δίνει ένα γευστικό φαγητό. Παλιότερα τα ξερά σύκα τα έτρωγαν με ρίγανη και καρύδια για να μην βλάψουν το στομάχι τους.
 
Στην Έξω Μάνη την άνοιξη μάζευαν ρίγανη χλωρή και την έτρωγαν ως χορταρικό μαζί με το κατσίκι και Μανιάτικες τυρόπιτες, τη Δευτέρα του Πάσχα 
 
 
 
Βιβλιογραφία
Aligiannis N, Kalpoutzakis E, Mitaku S, Chinou IB (2001). Composition and Antimicrobial Activity of The essential Oils of Two Origanum species. J. Agr. Food Chem. 49:4168-4170.
Chishti, S., Kaloo, Z.A., Sultan, P., (2013). Medicinal importance of genus Origanum: A Review. J. Pharmacogn. Phytother. 5, 170-177
Fragkiadakis G. A. (2007). Effects of Origanum vulgare (wild oregano) extracts on lab mice: A biochemical/serological approach. Presented in the “14th Annual Symposium on Complementary Health Care”, 11th - 13th December 2007, Peter Chalk Conference Centre, Exeter University, UK, (http://www.adhdinfocentre.com/homeopathy/Annual%20Symposium%20on%20Compl...)
Kintzios SE (2002). Profile of the multifaceted prince of the herbs. In: Kintzios SE (Ed.) Oregano : The Genera Origanum and Lippia. Medicinal and Aromatic plants Industrial Profiles 25. Taylor and Francis/ CRC Press USA, PP 236–242.
Kokkini S (1997). Taxonomy, diversity and distribution of Origanum species. In: Padulosi S, (ed.) Oregano, 14. Proceedings of IPGRI International workshop. Italy, Rome, pp. 2–12.
Koukoulitsa C, Zika C, Hadjipavlou–Litina D, Demopoulos VJ, Skaltsa H (2006). Inhibitory effect of polar oregano extracts on aldose reductase and soybean lipoxygenase in vitro. Phytother. Res. 20:605–606.
Lagouri V, Boskou D (1996). Nutrient antioxidants in Oregano. Int. J. Food Sci. Nutr. 47:493–497.
Λαμπράκη, Μυρσίνη. Ωφέλιμη μαγειρική με βότανα και φρούτα : Γεύσεις ζωής / Μυρσίνη Λαμπράκη. - 10η έκδ. - Αθήνα : Myrsinis Editions, 2006. - 197σ.
Μπαζαίος, Κώστας. 100 βότανα 2000 θεραπείες : Οι πιο σύγχρονες πρακτικές χρήσεις των πανάρχαιων και πιο δοκιμασμένων θεραπευτικών μεθόδων / Κώστας Μπαζαίος · επιμέλεια Βενετία Βέργου - Μπαζαίου. - Αθήνα : Εφημερίδα “Δημοκρατία”, Μπαζαίος, 2011. - 202σ.
Silva FV, Guimaraes AG, Silva ER, Sousa-Neto BP, Machado FD, Quintans-Júnior LJ, Arcanjo DD, Oliveira FA, Oliveira RC (2012). Anti-inflammatory and anti-ulcer activities of carvacrol, a monoterpene present in the essential oil of oregano. J. Med. Food. 15(11):984-991.
Sivropoulou A, Papanikolaou E, Nikolaou C, Kokkini S, Lanaras T, Arsenakis M, (1996). Antimicrobial and Cytotoxic Activities of Origanum Essential Oil. J. Agric. Food Chem. 44:1202– 1205.
Skoula M, Harborne JB, (2002). Taxonomy and Chemistry. In :Kintzios SE (ed) Oregano: The genera Origanum and Lippia. Medicinal and aromatic plants -industrial profiles, vol. 25. Taylor and Francis CRC Press, USA, Pp 67– 108.
Vokou D, Kokkini S, Bessiere JM (1993). Geographic variation of Greek oregano (Origanum vulgare ssp. hirtum) essential oils. Biochem. System. Ecol. 21:287–295.
 
Φραγκάκι Ευαγγελία (1969)
Συμβολή εις την δημώδη ορολογίαν των φυτών,
 
Το άρθρο δημοσιεύθηκε στο Περιοδικό Λασίθι Δεκέμβριος 2014
 
 
 
 
 

Προσθήκη νέου σχολίου

Plain text

  • Δεν επιτρέπονται ετικέτες HTML.
  • Διευθύνσεις ιστού και e-mail μετατρέπονται αυτόματα σε παραπομπές.
  • Αυτόματες αλλαγές γραμμών και παραγράφων.