Ποιός πραγματικά ήταν ο Πληθυσμός της Μάνης;

Ποιός πραγματικά ήταν ο Πληθυσμός της Μάνης;
 
Ο Πληθυσμός της Μάνης
Από το βιβλίο του Σταύρου Καπετανάκη, Η Μάνη στη δεύτερη τουρκοκρατία, Έκδ. Αδούλωτη Μάνη, Αρεόπολη 2011
 
Ο αριθμός των κατοίκων της Μάνης δεν ήταν σταθερός, αλλά θα πρέπει να παρουσίαζε μια βαθμιαία αύξηση, ακολουθώντας τη γενικότερη αυξητική τάση, που παρατηρήθηκε στο Μοριά κατά τη δεύτερη τουρκοκρατία. Βέβαια ο πληθυσμός της Μάνης δεν μπορεί να μειώθηκε την εποχή των Ορλωφικών και στην ακόλουθη αλβανοκρατία του Μοριά του οποίου ο πληθυσμός παρουσίασε σημαντική ελλάττωση, αφού πολλοί από τους Πελοποννήσιους βρήκαν άσυλο στη Μάνη, στα νησιά του Ιονίου και του Αιγαίου πελάγους και στη Μικρά Ασία.. 
 
 
Στα χρόνια της Βενετοκρατίας αναφέρεται ότι οι Μανιάτες από πρόληψη δεν δέχονταν να μετρηθούν, γι’ αυτό το 1691 στην έκθεση του Ιάκ. Κορνέρ και του Μικιέλ  οι Έλληνες της Πελοποννήσου υπολογίστηκαν σε 97.118, χωρίς όμως να περιλαμβάνονται οι κάτοικοι της Μάνης. 
Από την έκθεση του Γκριμάνι  φαίνεται ότι ήταν περίπου 15.000.
Γενικότερα ο αριθμός των κατοίκων της Μάνης δεν είναι εύκολο να εκτιμηθεί, διότι από τα χρόνια της τουρκοκρατίας δεν είχαμε απογραφές. 
 
 
Όταν μετά την απελευθέρωση, στα χρόνια 1848-1855, υπήρξαν συγκεντρωμένα στατιστικά στοιχεία ο πληθυσμός  κυμαινόταν περίπου μεταξύ 36.000 και 38.000 κατοίκων. Θα πρέπει βέβαια να λάβουμε υπ’ όψη ότι μετά την επανάσταση του 1821, ένας αριθμός κατοίκων της Μάνης εγκαταστάθηκε σε άλλα μέρη, λόγω του υπερπληθυσμού που υπήρχε στον τόπο του.
Από τις εκτιμήσεις που είχαν γίνει κατά καιρούς δεν έλλειψαν οι υπερβολές. Ο Δανιήλ Φιλιππίδης  και ο Γρηγόριος Κωνσταντάς, γνωστοί ως Δημητριείς στο βιβλίο τους ‘’Γεωγραφία Νεωτερική’’ υπολόγισαν τα χωριά της Μάνης στον υπερβολικό αριθμό των 365 και τον πληθυσμό της σε 120.000. Πιο κοντά στην πραγματικότητα ήταν η εκτίμηση του πρώην Τζανέτμπεη Κουτούφαρη , ο οποίος το 1785 υπολόγισε τους κατοίκους της Μάνης σε 40.000, που κατοικούσαν σε 100 οικισμούς.
Μαζί του ένας άλλος Μανιάτης καπετάνιος, ο Μανωλάκης, πιθανώς ο Φωκάς-Καβαλιεράκης από την Καρυούπολη, έδωσε τα επόμενα στοιχεία: χωριά 70, σπίτια 7.000, ενήλικες άνδρες 10.000 και ο συνολικός πληθυσμός 32.000 ψυχές.
 
Σε γαλλικό υπόμνημα ανώνυμου συγγραφέα  από το 1786 ο πληθυσμός της Μάνης υπολογίστηκε σε 22.500 ψυχές.
Ο Δήμος και ο Νικολός Στεφανόπολι , που ήταν από τους Μανιάτες της Κορσικής, και ήρθαν σταλμένοι από το Βοναπάρτη, για να εξετάσουν την κατάσταση που επικρατούσε και τη δυνατότητα αποικιοποίησης της Πελοποννήσου ανέφεραν ότι σε 360 χωριά κατοικούσαν 45.000. Στον αριθμό των χωριών πρέπει να συμπεριλαμβάνονται οι μικροί οικισμοί και τα ξεμόνια.
 
Το 1803 ο Πρώσος Bartholdy  υπολόγισε τους Μανιάτες σε 20.000, ενώ κατά την εκτίμηση του Γάλλου προξένου στην Πάτρα Roussel  ο πληθυσμός της Μάνης, που κατοικούσε σε 111 χωριά, ανερχόταν σε 50.000. Από αυτούς θεωρούσε ως στρατεύσιμους, δηλαδή αυτούς που μπορούσαν να πολεμήσουν και εκτός των ορίων της Μάνης σε 8.770 άνδρες, ενώ γενικά οι οπλοφόροι, συμπεριλαμβανομένων των εφήβων και υπερηλίκων ήταν 16.392.  
 
Το 1805 ο Άγγλος κατάσκοπος-περιηγητής W. M. Leake , που ήταν πολύ προσεκτικός στις εκτιμήσεις του, υπολόγισε τους κατοίκους της Μάνης σε 30.000 και από αυτούς θεώρησε ότι οι 10.000 ήταν μάχιμοι.
Ο ιστορικός Μιχαήλ Σακελλαρίου , λαμβάνοντας υπ’ όψη τις διάφορες δημοσιεύσεις, υπολόγισε ότι οι Μανιάτες το 1780 ήταν 30.000 και βαθμιαία αυξάνονταν, ώστε το 1821 να ανέρχονταν σε 40.000.
 
Για τον αριθμό των χωριών, στα οποία κατοικούσαν οι Μανιάτες, πρέπει να τονίσουμε ότι υπήρχαν πολλά ξεμόνια, δηλαδή ένας πύργος με μερικές προσκολλημένες κατοικίες, όπου διέμεναν τα μέλη μιας οικογένειας. Ακόμη σε μερικά χωριά οι οικισμοί χωρίζονταν με μικρή απόσταση και είναι συζητήσιμο αν θα πρέπει να θεωρηθούν σαν ένα ενιαίο χωριό ή θα πρέπει να αναφερθεί κάθε οικισμός σαν ιδιαίτερο χωριό. Η καταγραφή των ονομάτων των χωριών από το Νικήτα Νηφάκη  θα μπορούσε να θεωρηθεί ως η πλέον ενδεικτική του αριθμού των χωριών, δηλαδή 117 για τη δεύτερη τουρκοκρατία. Παρ’ όλα αυτά από τις Γαϊτσές αναφέρονται η Χώρα και η Πρίντα, ενώ δεν μνημονεύονται η Μπίλιοβα και η Νερίντα. Από τους μικροοικισμούς που βρίσκονται κοντά στα Πηγάδια δεν αναφέρεται κανείς. Αντίθετα από τα αναφερόμενα χωριά δεν έχει κατοίκους η Κόκα της Μεγάλης Μαντίνειας, η Βοϊδονίτσα της Ανδρούβιστας, που είναι σήμερα μόνο μοναστήρι κλπ.
 
Ο Άγγλος περιηγητής Morritt  σχετικά με την πυκνότητα του πληθυσμού έγραψε: ‘’...Ο πληθυσμός της Μάνης είναι τόσος πολύς σε σχέση με την γονιμότητα της γης, που αναγκάζονται να εισάγουν πολλά από τα είδη πρώτης ανάγκης. Για αυτό πρέπει τακτικά να κάνουν εμπόριο με τις τουρκικές επαρχίες, και να ανταλλάσσουν το λάδι, το μετάξι και είδη της οικοτεχνίας τους για πιο απαραίτητα είδη όπως το σιτάρι, το καλαμπόκι και άλλες προμήθειες.
 
Για να αποκτήσουν αυτά, μερικές φορές καταφεύγουν στο λαθρεμπόριο και κάποιες άλλες στη συστηματική καταβολή του χαρατσίου και την αναγνώριση της Πύλης. Αυτό πάλι το απέφευγαν όταν, μια καλή χρονιά ή μια εξαιρετική πηγή προμήθειας καθιστούσε την υποταγή τους περιττή· με αυτή τους όμως την απείθεια είχαν πολλές φορές προκαλέσει την εκδίκηση των ισχυρών γειτόνων τους...’’. 
 
Ελένης Μπελιά, Υπόμνημα περί Μάνης εκ των Ολλανδικών αρχείων, Λακωνικαί Σπουδαί 2(1975)280.
Η βαρέλα το λάδι περιέχει 48 οκάδες, που αντιστοιχεί σε 61-62 κιλά.
Αγ.Τσελίκα, Μεταφράσεις Βενετικών εκθέσεων περί Πελοποννήσου Α+Β, Πελοποννησιακά 15(1984)138 και 17(1989)155.
Β.Παναγιωτόπουλου, Πληθυσμός και οικισμοί της Πελοποννήσου, Αθήνα 1982, σ. 287 κ.ε.
Μιχ.Χουλιαράκη, Γεωγραφική, Διοικητική και Πληθυσμιακή εξέλιξη της Ελλάδος 1821-1971, τόμ. Α’, μέρος Β’, σ. 8.
 
Δημητριαίων, Γεωγραφία Νεωτερική, έκδ. Ερμής, Αθήνα 1988, σσ. 125 και 128.
Φ.Πουκεβίλ, Ταξίδι στην Ελλάδα, τόμ. Ε’, Πελοπόννησος, έκδ. Τολίδη, Αθήνα 1997, σ. 356. Κ.Κόμη, Πληθυσμός και οικισμοί της Μάνης, 15ος-19ος αιώνας, Ιωάννινα 1995, σ. 167 κ.ε.
D.Anoyatis, ό.π., σ. 24. Κ.Κόμη, ό.π., Λακωνικαί Σπουδαί 10(1990)219.
Δήμο και Νικολό Στεφανόπολι, Ταξίδι, έκδ. Τολίδη, Αθήνα 1974, σ. 208.
J.L.S.Bartholdy, Ταξιδιωτικές εντυπώσεις από την Ελλάδα 1803-1804, εκδ. Εκάτη, Αθήνα 1993, σ, 109-110.
Βασ.Κρεμμυδά, Δημογραφικά της Μάνης, Αμητός στη μνήμη Φώτη Αποστολόπουλου, Κέντρο Μικρασιατικών Σπουδών, Αθήνα 1984, σ. 73 κ.ε.
W.M.Leake, Travels in the Morea, τόμ. Α’, σ. 243.
Μιχ.Σακελλαρίου, Η Πελοπόννησος κατά την δευτέραν τουρκοκρατίαν (1715-1821), Αθήνα 1978, σ. 283.
Σ.Β.Κουγέα, Νικήτα Νηφάκη: Μανιάτικα Ιστορικά Στιχουργήματα, Αθήναι 1964, σσ. 36-43. 
J.Morritt, The district of Maina. In Robert Walpole: Travels in various countries of the East, being a continuation of memoirs relating to European and Asiatic Turkey, London 1820, σ. 40.
 
 

Σχόλια

Υποβλήθηκε από Νικολαος Αυγερινος (χωρίς επαλήθευση) στις .

Ο William Martin Leake υπηρξεν μεν πολυασχολος, αλλ ουδαμου παρουσιαζεται ως ΚΑΤΑΣΚΟΠΟΣ στην βιβλιογραφια.

Υποβλήθηκε από Νικολαος Αυγερινος (χωρίς επαλήθευση) στις .

Το ερωτημα στην γενικη του διατυπωση παρεμεινεν αναπαντητο. Αναφερονται για το περελθον 9 νουμερα, απο 15.000 μεχρι 40.000 κατοικοι. Αλλα και σημερα επικρατει συγχυση για τον συνολικο πληθυσμο. Σε οποιαδηποτε στατιστικη Αρχη ν απευθυνθει κανεις, θα λαβει αποκλινουσες πληροφοριες. Οσο για τις εκτιμησεις, λογος να μην γινεται.

Προσθήκη νέου σχολίου

Plain text

  • Δεν επιτρέπονται ετικέτες HTML.
  • Διευθύνσεις ιστού και e-mail μετατρέπονται αυτόματα σε παραπομπές.
  • Αυτόματες αλλαγές γραμμών και παραγράφων.