Ο πύργος των Γρηγοράκηδων

Ο πύργος των Γρηγοράκηδων

Στον Αγερανό δίπλα στον Ι. Ν. των Ταξιαρχών βρίσκεται ένας από τους πιο ιστορικούς πύργους της Μάνης, ο πύργος των Γρηγοράκηδων. Εδώ είχε την έδρα του ο Αντώνης Γρηγοράκης (Αντωνόμπεης), που ήταν ο 5ος μπέης της Μάνης(1803 - 1808).

Το φρουριακό συγκρότημα με τα τείχη, το παλατάκι, τη πύλη κ.α., αποτελεί εξαίρετο δείγμα της Μανιάτικης αρχιτεκτονικής του 18ου αιώνα, που εντυπωσιάζει τον επισκέπτη. 

Η φημισμένη οικογένεια ανέδειξε 3 Μπέηδες που ηγεμονούσαν 26 χρόνια στη Μάνη.

Το συγκρότημα του Αντώνμπεη είναι έργο λιτό, προσαρμοσμένο στο τοπίο της Μάνης και άξιο ιδιαίτερης προσοχής τόσο για τη φρουριακή του αρχιτεκτονική, όσο και για τη δυναμική του συγκρότηση. Το οχύρωμα καταλαμβάνει χώρο 1.100τ.μ. περίπου και η πέτρινη πύλη προς τον εσωτερικό χώρο έχει ακανόνιστο οκταγωνικό σχήμα. Συνδυάζεται με διαβατικό και υπερκείμενο φυλάκιο – λότζα, που έχει καταχιούστρα και ντουφεκότρυπες.

 

Ο πύργος έχει ύψος 16 μέτρων, με τους κύριους χώρους επάνω και τους βοηθητικούς κάτω, όπως και σε άλλους πύργους στη Μάνη. Αποτελείται από θολοσκέπαστο κατώι με πατάρι, δυο κυρίως ορόφους και δώμα. Η πρόσβαση στο α’ όροφο γινόταν με οχυρωμένη σκάλα που κατέληγε σε πλατύσκαλο με κινητή γέφυρα. Μια ξύλινη γωνιακή σκάλα οδηγούσε στον ανώτερο όροφο, που διέθετε έξι παράθυρα και τζάκι.

)Χαρακτηριστικοί στην κορυφή του πύργου είναι οι «πετρομάχοι» δηλαδή παράθυρα κτισμένα στην κορφή του και εκτός περιμέτρου του πύργου. Έχουν πλαγιαστές τρύπες αριστερά, δεξιά και κάτω, οι οποίες διευκόλυναν την άμυνα.

 

Ακόμη οι πετρομάχοι χρησίμευαν για την πλαγιοφύλαξη του πύργου, που είναι απαραίτητη. Στη βάση κάθε πετρομάχου παρατηρεί κανείς μια ανθρωπόμορφη διακόσμηση πάνω σε πωρόλιθο. Ίσως πρόκειται για την κεφαλή του μπέη, σύμβολο της ισχύος της οικογενείας και του κάστρου.

 

Δυο πέτρινες ζώνες πού διατρέχουν τη βάση και την κορυφή του στηθαίου και τα τοξωτά πέτρινα ανώφλια με τις παραστάδες των κουφωμάτων δίνουν χάρη στην επιβλητική και λιτή όψη του πύργου.

Στην απέναντι πλευρά της αυλής ήταν επίσημο διώροφο κτίριο, το «παλατάκι», με θολοσκέπαστο κατώι που είχε πολλές πολεμίστρες και στέγαζε το στάβλο και τον αχυρώνα.

 

Στο ΒΑ τμήμα του οχυρού βρισκόταν ένα διώροφο σπίτι – πυργάκι και δίπλα του ένα θολωτό κτίσμα με μια δευτερεύουσα πύλη του τείχους. Στο ΒΔ άκρο υπήρχε ένα (ερειπωμένο σήμερα) ελαιοτριβείο και στη ΝΑ γωνία μια μεγάλη γιστέρνα.

 

Οι κυκλικοί πυργίσκοι ή γουλάδες, που προστατεύουν περιφερειακά το συγκρότημα, είναι χαμηλότεροι του κυρίως πύργου και έχουν πολλές ντουφεκότρυπες ανοίγματος 7 εκατ. ή πολεμίστρες.

 

Ο J. Galt, στο βιβλίο του Voyages and Travels in the years 1809, 1810 and 1811, London 1812, 154 – 156, περιγράφει την επίσκεψή του στο συγκρότημα του Αντώνμπεη:

 

«Ανεβήκαμε στον οχυρό πύργο από μια εξωτερική σκάλα που είχε σχήμα τεθλασμένο, προφανώς για λόγους αμυντικούς. Το πλατύσκαλο ήταν κινητό και χρησίμευε ως κινητή γέφυρα. Η πόρτα ήταν στενή και οδηγούσε σ’ έναν προθάλαμο, όπου κάθονταν μερικού μακρυμάλληδες στρατιώτες. Μόλις μπήκαμε σηκώθηκαν για να μας κάνουν τόπο να ανεβούμε τη σκάλα που οδηγούσε στο διαμέρισμα του άρχοντα. Στους τοίχους της αίθουσας υποδοχής κρέμονταν αρμαθιές άρματα, καφτάνια, μισοφόρια. Ένα κρεβάτι έπιανε τη πέρα άκρη και κάτω από αυτό διέκρινα μια μεγάλη παλαιά σκαλιστή κασέλα. Μάταια όμως αναζήτησε το βλέμμα μου κάποιο πιο συνηθισμένο οικιακό σκεύος. Κατά μήκος των τοίχων του δωματίου, υπήρχαν πάγκοι (μιντέρια) σκεπασμένα με μαξιλάρια και σ’ ένα ράφι είδα αρκετά αναποδογυρισμένα φλιτζάνια του καφέ, δυο τρία μπουκάλια κι άλλα μικροπράγματα».

 

Βιβλιογραφία

1. Π. Θεοδωρακάκου – Βαρελίδου, «Κάστρο Γρηγοράκηδων εις Αγερανό Μάνης», Λακωνικές Σπουδές.

2. Γ. Σαΐτα, «Ελληνική Παραδοσιακή Αρχιτεκτονική, Μάνη», εκδόσεις Μέλισσα, Αθήνα 1988.

 

 

Mε το επώνυμο Γρηγοράκης φέρεται μία από τις τρεις σπουδαίες ιστορικές και ηγεμονικές οικογένειες της Μάνης που διακρίθηκε ιδιαίτερα στη τελευταία πεντηκονταετία της τουρκοκρατίας στην Ελλάδα.

 

Η καταγωγή της οικογένειας αυτής δεν είναι απόλυτα εξακριβωμένη λόγω έλλειψης ιστορικών στοιχείων. Κατά διάφορες παραδόσεις θεωρείται εγχώρια και πολύ παλαιά, κατ΄ άλλες ότι τα μέλη της ήταν έποικοι στη Μάνη μετά την πτώση της Κωνσταντινούπολης από τον γενάρχη της Γρηγοράκη Κομνηνό. Λέγεται επίσης πως η οικογένεια ήταν κλάδος της βυζαντινής Δυναστείας των Κομνηνών. Αυτό όμως που θεωρείται βέβαιο είναι ότι η οικογένεια αυτή πρωτοεμφανίστηκε στα Άλυκα της δυτικής Μάνης (πιθανότατα μαζί με τον Μαυρομιχάλη, όταν οι Οθωμανοί διάβηκαν στην αρχή την Ευρώπη από τον Ελλήσποντο το 1340, και πολλές οικογένειες ήρθαν από την Θράκη), από την οποία και μετοίκησαν αργότερα στην ανατολική Μάνη στο Σκουτάρι Λακωνίας και τον Αγερανό.

Από εποχής Ενετοκρατίας, όταν η Πελοπόννησος πέρασε στην κυριαρχία των Ενετών και ο στρατηγός Πολάνι με την βοήθεια 6.000 Μανιατών κατέλαβε το κάστρο του Μυστρά (1687) και ο θρυλικός στρατάρχης Μοροζίνι με την αρμάδα του έδωσε ζωή στην μέχρι τότε έρημη περιοχή του Γυθείου, Μαραθονήσι, όπως λεγόταν τότε, η οικογένεια των Γρηγοράκηδων φέρεται να είναι η πρώτη που τόλμησε και εγκαταστάθηκε στη περιοχή για να αναδειχθεί σε μια αξιοσέβαστη πολεμική πατριά με δύναμη, πολιτισμό, ευγένεια αλλά και πλούτο που το πέρασμά της στην ιστορία χαράχτηκε με σπουδαία κάστρα, πύργους, αξιόλογης αρχιτεκτονικής, εκκλησίες αλλά και ευεργεσίες. Την Οικογένεια των Γρηγοράκηδων στη νέα εγκατάστασή τους ακολούθησαν και άλλες οικογένειες με αξιολογότερες τους Καβαλιεράκηδες και Καλκαντήδες.

Από την οικογένεια αυτή των Γρηγοράκηδων αναπτύχθηκαν πολλοί επιμέρους οικογενειακοί κλάδοι όπως οι Τζαννετάκηδες, Θοδωριάνοι, Τζωρτζιάνοι, (αντί Γεωργιάνοι), Αντωνιάνοι, Εξαρχιάνοι κ.λπ. Κάθε κλάδος εξ αυτών διατηρούσε δικούς του Πύργους και κατά κάποιο τρόπο "καπετανία".

Σημαντικότεροι γόνοι της οικογένειας αυτής που αναδείχθηκαν, διακρινόμενοι κυρίως σε αγώνες των Μανιατών κατά των Τούρκων πριν και κατά την Επανάσταση του 1821 ήταν οι:

Έξαρχος Γρηγοράκης

Τζανέτος Γρηγοράκης, ο επικαλούμενος Τζανήμπεης ή Τζανέτμπεης, ανεψιός του προηγουμένου. 3ος Μπέης της Μάνης.

Γεωργάκης Γρηγοράκης, ή Τζωρτζάκης Γρηγοράκης, γιος του προηγουμένου, γεννάρχης του κλάδου των Τζωρτζιάνων ή Τζωρτζάκηδων.

Τζανετάκης Γρηγοράκης, γιος του Γεωργάκη, εγγονός του Τζανήμπεη, γενάρχης του κλάδου των Τζαννετάκηδων

Πιέρρος Γρηγοράκης, ο επικαλούμενος Μαγγιόρος, γιος του Τζανήμπεη.

Θεόδωρος Γρηγοράκης, ανεψιός του Τζανήμπεη, γενάρχης του κλάδου των Θοδωριάνων. 7ος Μπέης της Μάνης.

Αντώνιος Γρηγοράκης, ο επικαλούμενος Αντωνόμπεης ή Αντώνμπεης, γεννάρχης του κλάδου των Αντωνιάνων. 5ος Μπέης της Μάνης.

Δημήτριος Γρηγοράκης ο επικαλούμενος Καβαλιέρος, ανεψιός του Αντωνόμπεη, γεννάρχης του κλάδου των Καβαλιέρων.

Γρηγόριος Γρηγοράκης , ο επικαλούμενος Τσιγκουρίος, ανεψιός του Αντωνόμπεη και θείος (αδελφός της μητέρας) του Πετρόμπεη Μαυρομιχάλη.

Δημήτριος Τσιγκουράκος Γρηγοράκης, γιος του προηγουμένου, γεννάρχης του κλάδου των Τσιγκουράκων.

Τζώρτζης Γρηγοράκης, ο επικαλούμενος Δραγώνος, ανεψιός του Γρηγορίου Γρηγοράκη, γεννάρχης του κλάδου των Δραγωνέων.

Μιχαήλ Γρηγοράκης Δραγώνος, γιος του Τζώρτζη Γρηγοράκη.

Αντώνιος Ξηντάρας Γρηγοράκης

Άλλα διάσημα μέλη:

Τζαννής Τζαννετάκης, αξιωματικός του Πολεμικού Ναυτικού και Πρωθυπουργός της Ελλάδας.

Τζώρτζης Τζωρτζάκης, οικονομολόγος, υπουργός Γεωργίας, δήμαρχος Γυθείου και συγγραφέας (οικονομικών και ιστορικών θεμάτων)

Αντώνης Αντωνάκος, ηθοποιός.

Προσθήκη νέου σχολίου

Plain text

  • Δεν επιτρέπονται ετικέτες HTML.
  • Διευθύνσεις ιστού και e-mail μετατρέπονται αυτόματα σε παραπομπές.
  • Αυτόματες αλλαγές γραμμών και παραγράφων.