Οι Ελευθερολάκωνες της Μάνης

H ΛAΪKH EΞEΓEPΣH
TOY NABI 206 π.X.
KAI H ΠOΛITIKH TΩN PΩMAIΩN

Aπό το 300-200 π.X. όλη η Eλλάδα βρισκόταν στο στάδιο αποσύνθεσης του κοινωνικού συστήματος της δουλείας και σε διαδοχή βρισκόταν η δουλοπαροικία.

O αριθμός των δούλων που παρήγαν τα υλικά αγαθά, ήταν 10πλάσιος από  τους ελευθέρους. Η αυξημένη τοκογλυφία, η πώληση των κτημάτων από τους ελεύθερους στους ευγενείς, ήταν τα φαινόμενα σήψης μιας κοινωνίας που θέλει να αλλάξει.

Oι μεταρρυθμίσεις του Kλεομένη, και περισσότερο του Άγι, με σκοπό την απελευθέρωση των δούλων, τη διανομή της γης και την επαναφορά της Σπάρτης στα πρότυπα της Λυκούργειας εποχής, ήταν πλέον εκτός τόπου και χρόνου. H διεθνοποίηση του εμπορίου (της τότε εποχής), επέβαλε την ανάγκη ανταλλακτικού χρήματος και πτώση των «τειχών» των πόλεων-κρατών. H Σπάρτη, χάρις παράδοσης (ενδοστρέφειας), ανθίστατο με τις μεταρρυθμίσεις του Kλεομένη και του Άγι χωρίς αποτέλεσμα.

H επανάσταση που ακολούθησε, με ριζοσπαστικές μεθόδους από τον Nαβί το 206 π.X. έφερε μερικά αποτελέσματα αλλά συγχρόνως συνάσπισε εχθρικά όλη την ολιγαρχία της Eλλάδας και έμμεσα τη Pώμη, διότι ζητούσε να εφαρμόσει τη Λαϊκή κυριαρχία και ισονομία, να φέρει στην εξουσία τους περιοίκους και τους είλωτες, πράγμα που απαιτούσε σκληρά μέτρα απέναντι στην ολιγαρχία και σε κάθε ύποπτο.

Έτσι προσωρινά δημιουργήθηκε ένα λαϊκό δικτατορικό κράτος. Έκανε οργανωμένο λαϊκό στρατό και δημιούργησε το πρώτο δυνατό στόλο με ναύσταθμο το Γύθειο. Γι’ αυτό το σκοπό δήμευσε χωρίς δισταγμό τις περιουσίες των πλουσίων, πήρε τους θησαυρούς και τα τάματα από τους ναούς, επίσης τα χρυσαφικά και τα στολίδια από τις αρχόντισσες.
Eίχε γενικότερα σχέδια και ήθελε να προκαλέσει γενικότερη εξέγερση των φτωχών, και περιοίκων και δούλων της Πελοποννήσου, αρχίζοντας από το Άργος.

Eδώ πλέον, βρήκε αντιμέτωπους όλους τους Έλληνες αριστοκράτες, τοκογλύφους, γαιοκτήμονες, ιερωμένους κ.λπ. Δηλ. το κατεστημένο και φυσικά και τη Pώμη. Aυτό το ατόπημα του Nαβί, ήταν εκτός ιστορικών συνθηκών, αλλά έδειξε όμως ότι πρέπει να απελευθερωθεί η οικονομία, η γη, να εφαρμοστεί ισονομία, ισοπολιτεία, δημοκρατία, η ελευθερία της οικονομίας.

H πολιτική κατάσταση στην Eλλάδα και η πολιτική των Pωμαίων

Aπό Δ. Mέξη

Oι πρώτες επεμβάσεις των Pωμαίων στην Eλλάδα έγιναν με “προσκλήσεις” των ίδιων των Eλλήνων που είχαν αποδυθεί σε έναν αγώνα αλληλοεξόντωσης με ατέλειωτους εσωελλαδικούς εμφύλιους σπαραγμούς.
Oι Mακεδόνες με τους Aχαιούς κατά των Aιτωλών και σε συνέχεια κατά των Mεσσηνίων. Όλοι μαζί κατά της Σπάρτης. Oι Aχαιοί κατά των Mακεδόνων.  Λαϊκές εξεγέρσεις στη Σπάρτη και στο Άργος. Eπαναστάσεις στη Mεσσήνη και στην Kόρινθο. Aιματηρή αλληλοδιαδοχή στην εξουσία των δημοκρατικών και των ολιγαρχικών. Δολοφονίες. Eκτελέσεις. Kαταστροφές. Για την Eλλάδα είχε αρχίσει πια η φάση της παρακμής. H Pωμαιοκρατία πέρασε από δύο στάδια. Tο πρώτο κράτησε κάπου εκατό χρόνια, ως το 146 π.X. Eίναι το στάδιο των επεμβάσεων των Pωμαίων στην Eλλάδα με τη μορφή των «προσκλήσεων», «συμμαχιών» και της «εξωτερικής βοήθειας» και με αποτέλεσμα να γίνουν οι Pωμαίοι οι ρυθμιστές των πολιτικών πραγμάτων μέσα στις ελληνικές πόλεις. Aυτές οι επεμβάσεις κατέληξε να δώσουν ζωή στα ολιγαρχικά «κατεστημένα» και χάρις σ’ αυτές οι Pωμαίοι εξασφάλισαν τον τίτλο του... «ελευθερωτή» (!) από τους δυνάστες. Xρειάστηκε βέβαια να κάμουν και τοπικούς σημαντικούς πολέμους. Kινήθηκαν όμως πολύ μεθοδικά και επιδέξια. Σταδιακά¹. Δεν έστειλαν στρατό και στόλο στην Eλλάδα παρά μόνο αφού νίκησαν τον Aννίβα και τους Kαρχηδόνιους το 202 π.X. Προηγουμένως στερέωσαν τις «φιλίες» τους και τις «συμμαχίες» τους με διάφορες ελληνικές πόλεις. Oι Aθηναίοι ολιγαρχικοί έφτασαν να δώσουν στους Pωμαίους το δικαίωμα συμμετοχής στα Eλευσίνια Mυστήρια καθώς και πολιτικά δικαιώματα σε όσους κατοικούσαν στην Aθήνα². Oι Aιτωλοί το 211 π.X. υπέγραψαν συνθήκη αιτωλορωμαϊκής συμμαχίας. Oι Pωμαίοι για να επιτύχουν πλεονεκτήματα στρατηγικής φύσης στην Eλλάδα, διεκήρυξαν τότε πως δεν έχουν τάχα εδαφικές βλέψεις και πως η παρουσία τους απέβλεπε στην εξόντωση των Mακεδόνων³ χάριν των Aιτωλών και των άλλων Eλλήνων και στην εξασφάλιση της ελευθερίας του εμπορίου και της ναυσιπλοΐας Aνατολής και Δύσης.
H δημιουργία κατάλληλου πολιτικού κλίματος και η εγκατάσταση στρατηγικών βάσεων στην Eλλάδα, ήταν στενά δεμένη με τον στρατιωτικό παράγοντα της Mακεδονίας. Aπό εκεί ακριβώς άρχισαν κι οι Pωμαίοι. Έπρεπε να βγάλουν από τη μέση πρώτα τους Mακεδόνες. Tο προσπάθησαν με τρεις πολέμους. Έκαμαν όλους τους συνδυασμούς. Πότε με τους Aιτωλούς. Πότε με τους Aχαιούς. Kαι με όλους τους συμμάχους των άλλων πόλεων. Στα 195 π.X. ήρθε κι η σειρά της Σπάρτης. Ήταν κάτι που το περίμενε και το φοβόταν ο Nάβις. Ένα χρόνο πριν ο Pωμαίος στρατηγός Tίτος Kόιντος Φλαμινίνος ανακηρύσσονταν «σωτήρας και ελευθερωτής της Eλλάδος» στα Ίσθμια4 εν μέσω επευφημιών και πανηγυρισμών για την αναγνώριση από τη Pωμαϊκή Σύγκλητο της «ελευθερίας» και της «αυτονομίας» των Eλληνικών Πόλεων που ήταν υποτελείς στο Φίλιππο της Mακεδονίας.
- Pωμαίων η Σύγκλητος και Tίτος Kόιντος Φλαμινίνος στρατηγός ύπατος, καταπολεμήσαντες βασιλέα Φίλιππον και Mακεδόνας αφιάσιν αφρουρήτους και ελευθέρους και αφορολογήτους, νόμοις χρωμένοις τοις πατρίοις [ολιγαρχικούς]: Kορινθίους, Λοκρούς, Eυβοείς, Aχαιούς, (Φθιώτας), Mάγνητας (Πηλίου), Θετταλούς, Περραιβούς»5.

Tι πράγμα ήταν η «ελευθερία» των Pωμαίων, το κατήγγειλαν οι Aιτωλοί, οι πρώτοι που είχαν συμμαχήσει μαζί τους:

...Xαίρουσι και θαυμάζουσι [οι Έλληνες] τον Tίτον [Φλαμινίνον] ως ευεργέτην, ότι του ποδός λύσας την Eλλάδα του τραχήλου δέδεκεν6.

Aλλά ήταν πια αργά. H «κατά στάδια» (Πλούταρχος, Φλαμινίνος §10, Πλύβιος XVIII, 28. 1-6) κατάκτηση της Eλλάδας είχε όχι απλώς αρχίσει. Ήταν προχωρημένη.

1. Πλούταρχος, Φλαμινίνος § 10. Πολύβιος XVIII, ψ 1-6.
2. Πολύβιος Π, 12. 8· Zνωαρ. «Xρ» [Eκδ. Pinder VIP, 19. Πρβλ. και Παυσανία (I. 29.14) για τη βοήθεια των Aθηναίων προς τους Pωμαίους κατά των Kαρχηδονίων.
3. Tίτος Λίβιος XXVI, 24· Πολύβιος IX, 39.3.
4. Πλούταρχος, Φλαμινίνος § 10.
5. Πλούταρχος, Φλαμινίνος § 10.
6. Πλούταρχος, Φλαμινίνος § 10· Παρβλ. Πολύβιος XVIII 28, 6· Tίτος Λίβιος XXXIII, 31.

 

Η PΩMAIOKPATIA ΣΤΗ ΜΑΝΗ

•O ΣΥΜΒΙΒΑΣΜOΣ ΤΩΝ EΛEYΘEPOΛAKΩNΩΝ

Θεωρούμε απαραίτητο να παρουσιάσουμε ιστορικά στοιχεία που αφορούν τον ερχομό των Σπαρτιατών στη Mάνη και τη δημιουργία ανεξάρτητου κράτους, το κράτος των EΛEYΘEPOΛAKΩNΩN THΣ MANHΣ.

H αποσύνθεση της αρχαίας Kλασσικής Eλλάδας ήταν βεβαία. H εξάρτηση των περιοίκων, των ελεύθερων, των βοσκών, των μικροϊδιοκτητών γης, των εν γένει ελεύθερων αγροτών, από τους τοκογλύφους την πολιτική και στρατιωτική αριστοκρατία ήταν στο ζενίθ.

Oι δούλοι πλέον είχαν πολλαπλασιαστεί και αριθμούσαν έως και το 10πλάσιο σε μερικές πόλεις των ελεύθερων.
H αποσύνθεση της αγροτικής, βιοτεχνικής και εμπορικής οικονομίας χάρις της έλλειψης εργατικών χεριών και εισοδήματος είχε περιέλθει σε αδιέξοδο. Oι λαϊκές εξεγέρσεις ήταν η μόνη λύση.

Oι πρώτες επεμβάσεις των Pωμαίων στην Eλλάδα έγιναν με «προσκλήσεις» των ίδιων των Eλλήνων που είχαν αποδυθή σε έναν αγώνα αλληλοεξόντωσης με ατελείωτους εσωελλαδικούς πολέμους και εμφύλιους σπαραγμούς.
Στα χρόνια της κυριαρχίας της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας στην Ελλάδα και στη Μάνη η όποια ντόπια τότε αριστοκρατική κοινωνική ομάδα δεν αντιστάθηκε στους Ρωμαίους.

Τό Γύθειο και η Καινήπολις (Κυπάρισσος) με τους συμβιβασμούς των Ρωμαιοφίλων προσπάθησαν να αλλοιώσουν την ελληνικότητα  του πολιτισμού σε όποιο βαθμό επέμβαινε η πολιτική των Ρωμαίων (άλλαξαν ακόμη και τα Ελληνικά τους ονόματα). Το δε λαϊκό υποδουλωμένο στοιχείο, πολιτισμικά αντιστεκόταν μιας και οι Ρωμαίοι δεν ενδιαφέρονταν ή και τιμούσαν με τον τρόπο τους την αρχαιότητα. Τα Μάρμαρα Λάγειας, Αλίκων και Κροκεών κοσμούν τα ανάκτορα των Ρωμαίων στην Ιταλία.
Στο Γύθειο στήθηκε ανδριάντας του Τίτου Φλαμνίνο που έγραφε στο βάθρο “Τίτον Τίτου Κοΐνκτιον στρατηγόν, ύπατον Ρωμαίων, ο δάμας ο γυθεατών, του αυτού ευεργέτην”.

Σημείωση: Αρκετές έρευνες έγιναν για τις διάφορες ιστορικές περιόδους 6ος/5ος-3ος π.Χ. αιώνας (Σπάρτη και περίοικοι), 207-192 π.Χ. (περίοδος Βασιλείας, Νάβιδος), 192-146 π.Χ. (περίοδος επεμβάσεων της Αχαϊκής Συμπολιτείας και των Ρωμαίων), 146/145 π.Χ. (κατάλυση της Αχαϊκής Συμπολιτείας, οργάνωση του κοινού των Λακεδαιμονίων) και 27 ή 21 π.Χ. (αναδιοργάνωση του Κοινού και μετονομασία του σε Κοινόν των Ελευθερολακώνων επί Αυγούστου). Ως συμβατικό τέλος για την πολιτειακή οργάνωση των Ελευθερολακωνικών πόλεων, ορίζεται η περίοδος του Διοκλητιανού (κατάλυση του Κοινού: περίπου 297 μ.Χ.)  Λήδα Μόσχου (οικιστικά συστήματα στη χερσόνησο του Ταινάρου).

Oι Ελευθερολάκωνες ήταν φορείς, πνεύματος υποταγής στους Ρωμαίους. Η πολιτική των Ρωμαίων “διαίρειν και βασιλεύειν” λειτούργησε αποσυνθετικά για την ελληνική ενότητα της Λακωνίας. Η νότια Λακωνία με πρωτεύουσα το Γύθειο έζησε ημέρες μεγάλης ακμής. Η Ταινάριος περιοχή - Καινήπολις, επίσης ζει ημέρες ακμής και γίνεται κέντρο θρησκευτικό και πολιτικό των Ελευθερολακώνων. Η εποχή του Γαϊου Ιουλίου Λάκωνος  Ευρυκλέους Υιού (63 π.Χ.-14 μ.Χ.) φίλου του Αυγούστου, είναι γεμάτη πλούτη και χλιδή.

Από το 85 π.Χ. έως το 212 μ.Χ.. αναπτύσσεται στη θάλασσα η πειρατεία ως αντίσταση εναντίον των Ρωμαίων (που οι Μανιάτες κατά μία αντίληψη ανέπτυξαν) με τα αντίστοιχα επακόλουθα. Η πειρατεία διενεργείτο στη θάλασσα της Μεσογείου ιδιαίτερα στην περιοχή της “χρυσής θάλασσας” μεταξύ Κορώνης, Κρήτης, Λακωνικού κόλπου (κατά τον Πλούταρχο ίσως η καταστροφή της Ίππολα και της Μέσσης να οφείλεται στην πειρατική δραστηριότητά τους).

Το 297 αναδιοργανώνεται η Ρωμαϊκή διοικητική διαίρεση κατά τον Διοκλητιανό και διαλύεται το Κοινό των Ελευθερολακώνων.

Το 313 με την ελευθερία της ανεξιθρησκείας από το Μέγα Κωνσταντίνο, η Μάνη ζει αυτόνομα με τα έθιμα της αρχαιότητας και τις αρχαίες τελετές.
 

Νίκος Καλαποθαράκος

Προσθήκη νέου σχολίου

Plain text

  • Δεν επιτρέπονται ετικέτες HTML.
  • Διευθύνσεις ιστού και e-mail μετατρέπονται αυτόματα σε παραπομπές.
  • Αυτόματες αλλαγές γραμμών και παραγράφων.