Μάνη και Βυζάντιο (313-1460)

Μάνη και Βυζάντιο (313-1460)

Του Νίκου Καλαποθαράκου
από το Λεύκωμα «Μάνη: Φωτεινός και ελεύθερος τόπος»

Επί μια χιλιετία που έζησε το Βυζάντιο, ήταν οργανωμένο σε βάση στρατιωτικο - θρησκευτική. Με αγροτικές σχέσεις στα άκρα της αυτοκρατορίας, εμποροναυτικές και αγροτικές στο κέντρο αντικατέστησε το δουλοκτητικό - αγροτικό παραγωγικό σύστημα της Ρώμης.


Η Μάνη ήταν άκρον της Βυζαντινής αυτοκρατορίας και στρατηγικό γεωφυσικό σημείο. Έλεγχε και παρατηρούσε τις θαλάσσιες κινήσεις των δυτικών που κατευθύνονταν προς ανατολάς, γι’ αυτό οι Βυζαντινοί κατασκεύασαν κάστρα μεταφέροντας σε αυτά εποίκους στρατιώτες (στρατοτόπια) σε σχετική συνεργασία με τους ντόπιους. Oι Μανιάτες ζούσαν σε μια αγροτική - κτηνοτροφική οικονομία σε καθυστερημένη κατάσταση λόγω του άγονου και απρόσιτου τόπου. Έτσι, διατηρούσαν διαρκώς τις θρησκευτικές και εθιμοτυπικές παραδόσεις των αρχαίων Ελλήνων.

Η Μάνη καθ’ όλη τη διάρκεια της βυζαντινής εποχής, όπως και της αρχαίας, ήταν τόπος υποδοχής προσφύγων και εξορίας, παρατηρητήριο και χώρος εκπαίδευσης στρατιωτών. Oι εσωτερικές σχέσεις ήταν στάσιμες. Γίνονταν όμως,  οι Μανιάτες κοινωνοί των διεθνών εξελίξεων χάρη στο στρατηγικό σημείο του τόπου ως το πέρασμα των συγκοινωνιών που δέχονταν στρατιωτικές επεμβάσεις φιλίας ή εχθρότητας. Η πίεση των Βυζαντινών  στους Μανιάτες για φόρους και στρατιώτες  τούς οδηγούσε πολλές φορές σε εξεγέρσεις εναντίον τους. Γνωστή είναι η απόφαση περί “κατάλυσης φρουρίων” του Θεοδώρου Β’ Παλαιολόγου το 1415 - που κατέστρεψε τα τοπικά οχυρά της Μάνης για να διαλύσει τις τοπικές εστίες αντίδρασης.

Βέβαια, τα αποτελέσματα της βυζαντινής τέχνης, μουσικής , αρχιτεκτονικής, ζωγραφικής κ.ά. έχουν κατακλύσει την Ελλάδα και ιδιαίτερα τη Μάνη και από τον 10ο αιώνα και μετά πλημυρίζει η Μάνη από βυζαντινές εκκλησίες υψηλής αρχιτεκτονικής. Περίπου 1000 βυζαντινές εκκλησίες κοσμούν τη βυζαντινή τέχνη στη Μάνη που σηματοδοτεί μια ειδική εποχή και ιστορία έως σήμερα.

Η ανακάλυψη των βυζαντινών εκκλησιών στο Τηγάνι και στη Κυπάρισσο χρονολογούνται από τον 5ο και 6ο αιώνα. Όμως, μέχρι  τον 10ο αιώνα μ.Χ. δεν υπάρχει συνέχεια εκκλησιών αυτής της τεχνικής. Για το φαινόμενο αυτό ίσως δώσει εξήγηση η αρχαιολογική σκαπάνη αργότερα.

Εκτιμούμε ότι η πτώση της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας ήταν αποτέλεσμα:

α) Εσωτερικών αποσυνθετικών κοινωνικών, οικονομικών και στρατιωτικών αιτιών που εκδηλώθηκαν με το συμβιβασμό των κυβερνητικών ομάδων (ιερατείο και οικονομικό κατεστημένο).

β) Των ανερχόμενων Λατινικών δυτικών δυνάμεων που δημιούργησαν τις Σταυροφορίες για λόγους οικονομικούς - εμπορικούς - θρησκευτικούς και επεκτάσεως στον τότε γνωστό κόσμο του Βυζαντίου και της Ανατολής.

γ) Των επίσης ανερχόμενων μεγάλων στρατιωτικών και θρησκευτικών δυνάμεων της Ανατολής. Η ιδεολογία της εθνικής και αναγεννητικής τάσης του Πλήθωνα και των Παλαιολόγων του Μυστρά ήταν περιορισμένης δύναμης.

Η Βασιλεύουσα βρέθηκε μπροστά στο δίλημμα με ποια από τις ανερχόμενες δυνάμεις να συνεργαστεί.
Από τη μια η ανερχόμενη Δύση που η αστικοποίηση με την διαρκώς αύξουσα εμποροκοινωνία άρχισε να διεισδύει σ’ όλο τον κόσμο (Λατίνοι, Φράγγοι, Βενετοί, Ισπανοί).

Από την άλλη η ανερχόμενη Ανατολή του Μωαμεθανισμού στη βάση της αγροτικής οικονομίας του θρησκευτικού φανατισμού και της δυνατότητας χρήσης από καθυστερημένους λαούς της νεώτερης πολεμικής τεχνικής την καθιστούσε στρατιωτικά ισχυρή. Oι ισορροπίες λεπτές. Oι βυζαντινοί αριστοκράτες προτίμησαν τη Δύση διότι εκεί ήταν το μέλλον. O  λαός και ο λαϊκός κλήρος στη φτώχεια και στην απελπισία του την Ανατολή. O διχασμός ήταν δεδομένος και «ΕΑΛΩ Η ΠOΛΙΣ» βεβαία.

Η Πτώση του Βυζαντίου, επήλθε μοιραία και  συνεχίστηκε η πορεία του πολιτισμού στη Δύση. Η ανάπτυξη της εμποροκοινωνίας,της αστικής συγκέντρωσης με εκφραστή την  Αναγέννηση ήταν επί θύραις.
 

Προσθήκη νέου σχολίου

Plain text

  • Δεν επιτρέπονται ετικέτες HTML.
  • Διευθύνσεις ιστού και e-mail μετατρέπονται αυτόματα σε παραπομπές.
  • Αυτόματες αλλαγές γραμμών και παραγράφων.