Κοινωνικό σύστημα οργάνωσης Έξω και Μέσα Μάνης - Το έδαφος και η οικονομία τους

Κοινωνικό σύστημα οργάνωσης Έξω και Μέσα Μάνης - Το έδαφος και η οικονομία τους
 
 
Τη βάση της κοινωνικής οργάνωσης της Μάνης αποτελούσε το γένος, η εξ αίματος δηλαδή συγγένεια, το οποίο διακλαδιζότανε σε μικρότερους κλάδους-γενιές, με βάση την καταγωγή από τον πατέρα (πατρογραμμικά γένη). Το έδαφος της Μάνης, εκτός από τον βασικό ρόλο που διαδραμάτιζε στην τοπική οικονομία, επηρέαζε και την κοινωνική δομή και ιεράρχηση. Απόδειξη αποτελούν οι διαφορές στην οργάνωση και διοίκηση μεταξύ της Έξω και Μέσα Μάνης.
 
 
 
1) Έξω Μάνη
 
Στην Έξω Μάνη, λόγω των πιο εύφορων εδαφών άρα και της πιο ανεπτυγμένης οικονομίας, τα κριτήρια εξουσίας αποτελούνταν από παγιωμένα χαρακτηριστικά όπως η στρατιωτική, οικονομική και πολιτική δύναμη. Έτσι ορισμένα γένη αναγνωρίζονταν ως αριστοκρατικά και από αυτά προέκυπτε ο κληρονομικός αρχηγός. Ο «καπετάνιος» ήταν ο εν λόγω κληρονομικός αρχηγός της ηγετικής τάξης, στο πρόσωπο του οποίου αποδίδονταν εξουσία και πολλά σημαντικά προνόμια όπως αυτό της διαχείρισης των νερόλακκων ή της είσπραξης των δασμών. Παρουσίαζε χαρακτηριστικά γαιοκτήμονα-εμπόρου, ενώ η περιοχή που βρίσκονταν υπό την επιρροή του ονομάζονταν «καπετανία».
 
Πολιτικό φορέα αποτελούσε και η «γεροντική», το σύνολο δηλαδή των ενηλίκων ανδρών, που στην δικαιοδοσία της υπάγεται η ρύθμιση των εσωτερικών θεμάτων του γένους, ενώ πολλές φορές ττις αρμοδιότητές της ασκούσε ο καπετάνιος.
 
Επίσης, τα γένη στην Έξω Μάνη είναι ενδογαμικά. Ο γάμος ανάμεσα σε μέλη του ιδίου γένους επιτρεπόταν (σε ανώτερο από όγδοο βαθμό συγγένειας όμως), με απώτερο σκοπό την διατήρηση της ακίνητης περιουσίας μέσα στην συγγενική ομάδα εξαιτίας του θεσμού της προίκας.
 
 
 
2) Μέσα Μάνη
 
Το άγονο έδαφος και η μη αποδοτικότητα της οικονομίας λόγω αυτού, συντέλεσαν στην ύπαρξη μίας πιο ασταθούς άρχουσας κοινωνικής τάξης (σε σχέση με την έξω Μάνη), η οποία δεν στηριζόταν σε κληρονομικούς αρχηγούς-καπετάνιους και σε στέρεα χαρακτηριστικά, αλλά στην δύναμη που εκφραζόταν με τον αριθμό των όπλων και των ανδρικών μελών της οικογένειας. Όσα περισσότερα αρσενικά μέλη έχει ένα γένος, τόσο πιο υψηλή θέση κατέχει στην κοινωνική ιεραρχία. Η γεροντική κάθε γενιάς ήταν η μοναδική μορφή πολιτικής εξουσίας η οποία συνεργαζόταν για την επίλυση εσωτερικών θεμάτων και όριζε μερικούς άνδρες για την διεκπεραίωση επιμέρους δραστηριοτήτων όπως η φρούρηση του πύργου και άλλα. Σε ελάχιστες περιπτώσεις έκτακτης ανάγκης, ορίζονταν πρόσκαιροι καπετάνιοι, αλλά γενικά στον νότο ο θεσμός της καπετανίας ποτέ δεν ευδοκίμησε. Τέλος, τα γένη ήταν αυστηρώς εξωγαμικά, εκτός από ελάχιστες περιπτώσεις προκειμένου να αποφευχθεί η απώλεια πατρικής εξουσίας από την πλευρά της νύφης.
 
Μετά την επανάσταση του 1821 οι ισχυρές οικογένειες της Μάνης έχουν εδραιώσει την πολιτική και οικονομική τους δύναμη σε βαθμό που να τους επιτρέπει και τους ωθεί αφ' ενός μεν την κλιμάκωση των μεταξύ τους συγκρούσεων, αφ' ετέρου στην αντίδραση προς την κεντρική εξουσία.
 
 
 
 
Έδαφος και οικονομία
 
"Η όψη του τόπου είναι άγρια: πολυάριθμα φαράγγια, βράχοι καλυμμένοι με θάμνους, βουνά σχεδόν παντού με δύσκολη προσπέλαση δεν αφήνουν στην καλλιέργεια παρά ελάχιστες εκτάσεις. Οι κάτοικοι μάχονται κατά του άγονου εδάφους: αναζητούν την καλλιεεργήσιμη γη, την μαζεύουν και τη μεταφέρουν στους πρόποδες των βουνών, όπου τη στοιβάζουν και την αντιστηρίζουν με τοίχους από πέτρα. Εις βοήθειαν τόσο επιπόνων εργασιών δεν διαθέτουν παρά ανεπαρκή μέσα καλλιέργειας. Κατοικίες επίσης δεν εμφανίζονται παρά αραιά και τα χωριά είναι σπάνια. Κάστρα, των οποίων ο αυστηρός χαρακτήρας μοιάζει να βρίσκεται σε αρμονία με την τραχύτητα του τοπίου, τραβούν, μόνο αυτά, την προσοχή του ταξιδιώτη. Όσο θλιβερή και αν είναι η όψη της χώρας πρόκειται εντούτοις για έναν τόπο που προσφέρει μεγάλες φυσικές ομορφιές".
 
Συνολικά, η μανιάτικη κοινωνία βιοποριζότανε εκμεταλλευόμενη την κτηνοτροφία και την γεωργία. Ανά περιοχές υπήρχαν διαφορές όσον αφορά το υπέδαφος και τα πηγαία ύδατα επηρεάζοντας και την οικονομία. Το χώμα κονιορτοπηλώδες και ελάχιστο, συγκεντρώνεται σε λίγες καρστικές κοιλάδες και στα κοιλώματα των βράχων. Τα πετρώματα είναι ασβεστόλιθοι, κρυσταλλικοί ασβεστόλιθοι, μάρμαρα και στις ρίζες των βουνών κροκαλοπαγή. Σε μερικές θέσεις εμφανίζονται οι φυλλίτες, οι χαλαζίτες και οι μαρμαρυγικοί σχιστόλιθοι του παλαιού γεωλογικού υποβάθρου της χερσονήσου.
Τη μεγαλύτερη σχετικώς οικονομική ανάπτυξη σημείωσε η Έξω Μάνη και πολύ περισσότερο ο Πασσαβάς λόγω της μορφολογίας του εδάφους· δεσπόζουν οι ασβεστόλιθοι και οι δολομίτες, ενώ στα παράλια ανιχνεύονται μάργες, ρεντζίνες και κροκαλοπαγή πετρώματα. Παραλλήλως, όμως, ένα στρώμα κρυσταλλικών ασβεστόλιθων και μαρμάρων, με αφετηρία τα ορεινά του Ταϋγέτου διασπάται στην συνέχεια ανατολικά και νότια. Στον Πασσαβά παρατηρούνται ομοιότητες με την Έξω Μάνη αν και στις νότιες περιοχές δεσπόζει στρώμα μαρμάρου. Στη Μέσα Μάνη το έδαφος είναι σκληρό, άγονο, ξερό και το νερό σπανίζει μειώνοντας την παραγωγή σε πολύ χαμηλές κλίμακες (συντηρώντας όμως μεγαλύτερο πληθυσμό από ότι βορειότερα). Επικρατούν γενικώς τα μάρμαρα, χωρίς ωστόσο να λείπουν οι μικρές τοπικές διαφοροποιήσεις.
 
Σύμφωνα με γαλλικό υπόμνημα του 1786 που φέρει τον τίτλο «considerations sur la Morree» έχουμε πληροφορίες σχετικά με την αγροτική παραγωγή ανά καπετανία, με καταγεγραμμένο πληθυσμό από την Γαλλική αποστολή 18.486 κατοίκους στην δυτική Μάνη και 10.850 στην ανατολική, οι οποίες είναι οι εξής:
 
 
Ο προβληματικός εφοδιασμός της περιοχής με νερό έχει τις συνέπειές του εκτός από την απόδοση των καλλιεργειών, στη φυσική βλάστηση και στην πανίδα. Βορειότερα όπου τα νερά είναι πλουσιότερα, κυριαρχούν οι βελανιδιές, καρυδιές, λεμονιές, συκιές, κικιδόδεντρα και αγραπιδιές, ενώ νοτιότερα η βλάστηση είναι κυρίως θαμνώδης, συναντώντας μικρά δέντρα (συκιές κ.λπ.) και ξερόφυτα (π.χ. φραγκοσυκιές). Τα άγρια ζώα λείπουν, ενώ στα ορεινά, τα πιο συνηθισμένα είναι οι λαγοί, οι ασβοί, οι αλεπούδες και τα τσακάλια.
 
 

Προσθήκη νέου σχολίου

Plain text

  • Δεν επιτρέπονται ετικέτες HTML.
  • Διευθύνσεις ιστού και e-mail μετατρέπονται αυτόματα σε παραπομπές.
  • Αυτόματες αλλαγές γραμμών και παραγράφων.