Η ονομασία Μάνη ή Μαΐνη

Στην ονομασία της Μάνης γίνεται πρώτη αναφορά τον 9ο μ.Χ. αιώνα σε έκθεση του Λέοντα του Σοφού ΣΤ’ (886-912) όπου αναφέρεται ολόκληρη η περιοχή ως έδρα επισκόπου Μαΐνη.

“Τάξις των από του αποστολικού θρόνου Κωνσταντινουπόλεως μητροπολιτών και επισκόπων... θρόνος 27ος Πελοποννήσου: α)Δαμαλά, β)Άργους, γ) Μονεμβασίας, δ) Κεφαλληνίας, ε) Ζακύνθου, στ) Ζημερνάς, ζ) Μαΐνης”.

Αργότερα το αναφέρει ο γιος του Κωνσταντίνος Ζ’ Πορφυρογέννητος:
“Ιστέον ότι οι του κάστρου Μαΐνης ουκ εισίν από της γενεάς των προρρηθέντων Σκλάβων, αλλ’ εκ των παλαιοτέρων Ρωμαίων, οι και μέχρι του νυν παρά των εντοπίων Έλληνες προσαγορεύονται δια το εν τοις προπαλαιοίς χρόνοις ειδωλολάτρας είναι και προσκυνητάς των ειδώλων κατά τους παλαιούς Έλληνας, οίτινες επί της βασιλείας του αοιδίμου Βασιλείου βαπτισθέντες χριστιανοί γεγόνασιν. O δε τόπος εν ω οικούσιν εστίν άνυδρος και απρόσοδος, ελαιοφόρος δε. Όθεν και την παραμυθίαν έχουσι”.
Κωνσταντίνος Ζ’ Πορφυρογέννητος
(Εκδ. Βόννης τομ. 3 σελ. 2241)

Και σε μετάφραση:
“Πρέπει να γνωρίζουμε ότι οι κάτοικοι του κάστρου της Μάνης δεν είναι από τη γενιά των Σλάβων που μιλήσαμε πιο μπροστά, αλλά κατάγονται από τους παλαιότερους Ρωμιούς, οι οποίοι ως τα τώρα ονομάζονται Έλληνες από τους ντόπιους, γιατί σε πολύ παλιά χρόνια ήταν ειδωλολάτρες και προσκυνούσαν τα είδωλα σαν τους αρχαίους Έλληνες, και οι οποίοι, αφού βαφτίστηκαν επί της βασιλείας του αοίδιμου Βασιλείου, έγιναν χριστιανοί. O δε τόπος που κατοικούν είναι άνυδρος και απρόσοδος, έχει όμως ελιές από τις οποίες και ζουν”.

Αργότερα στο Χρονικό του Μορέως αναφέρεται:

“Του δρόγγου γαρ του Μελιγού
και της μεγάλης Μαϊνης.
“Κι αφότου γαρ εχτίστηκαν
τα κάστρα όπου σε είπα”...
“Το Λεύκτρον γαρ κι ο Μυζηθράς
και της παλαίας Μαΐνης”.


Τμήμα πλακιδίου με απεικόνιση της στέψης
του Κωνσταντίνου Ζ’  Πορφυρογέννητου από το Χριστό.
Μέσα 10ου αιώνα. Ελεφαντοστό.

Oι γνώμες διίστανται μέχρι σήμερον.
O καθηγητής Απόστολος Δασκαλάκης αναφέρει. “Εκ τούτων διδασκόμεθα:
α) ότι κατά τον 9ον αιώνα, ήτοι τελευταίοι εκ των Ελλήνων, επίστευσαν εις τον χριστιανισμόν,
β) ότι μόνοι οι Μανιάται διετήρουν μέχρι του 10ου μ.Χ. αιώνος την επωνυμίαν Έλληνες, και κατά τον Χέρτσβεργ (Ιστορία της Ελλάδος, τομ. Δ’, σε. 317) ήσαν έως τότε οι Μανιάται πράγματι γνήσιοι Έλληνες και αμιγείς απόγονοι των Ελευθερολακώνων,
γ) ότι ουδόλως ανεμίχθησαν μετά των εις Πελοπόννησον εισβαλόντων Σλαύων
δ) το και λίαν ενδιαφέρον επί του θέματος ημών, ότι υπήρχε κατά τον 10ο αιώνα φρούριον με την επωνυμία “Μαΐνη”. Το φρούριον τούτο εκτίσθη πιθανώτατα επί Ιουστινιανού (Πανδώρα τομ. ΚΒ’ σελ. 157, γύρω στο 5ο - 6ο αι.) επί του ακρωτηρίου “Τηγάνι” παρά τον λιμένα του Μεζάπου, όπου σώζονται παλαιόταται δεξαμεναί (γηστέρναι). Εξ αυτού μετωνομάσθη Μαΐνη και επί των νεωτέρων χρόνων Μάνη ολόκληρος η Λακωνική. Το δε “φρούριον της Μάνης”, το οποίο αναφέρει το Χρονικόν του Μωρέως και ο Δωρόθεος Μονεμβασίας ως κτισθέν υπό του Γουλιέλμου ηγεμόνος των Φράγκων περί τα μέσα του 13ου αιώνος, ήτοι ουχί εις τον αυτόν τόπον, αλλ’ εις θέσιν κατ’ άλλους μεν (Μύλλερ, Φραγκοκρατία Εν Ελλάδι τομ. Α’ σελ. 147) εκεί όπου το μεταγενεστέρως κτισθέν και σωζόμενον παρά τον λιμένα του Πορτοκάγιο, κατ’ άλλους δε επί του ακρωτηρίου κατά Παυσανίαν “Θυρίδων”, σήμερον δε καλουμένου Κάβο - Γκρόσο (Cavo Grosso) και επί παμμεγέθους βράχου, ύπερθεν του Γερολιμένος, θεωρουμένου μέχρι σήμερον υπό του λαού ως του θρυλικού “κάστρου της Ωρηάς”. Τότε δεν είχεν ονομασθεί ολόκληρος η περιφέρεια “Μάνη” εκ του παλαιού Βυζαντινού φρουρίου και δια τον λόγον τούτον ο Γουλιέλμος το ωνόμασεν ούτω. Επομένως αποκλείεται η Φραγκική προέλευσις του ονόματος Μάνη. Αποκλείεται επίσης η γνώμη ότι η ονομασία της Μάνης προήλθεν εκ της ευρείας περιφερείας της επισκοπής αυτής (Magna episcopa), διότι καθ’ ην εποχήν ανηγέρθη το φρούριον “Μαΐνης” δεν υπήρχον επισκοπαί εν Μάνη. Τουναντίον ωνομάσθη επισκοπή “Μαΐνης” εκ του ομωνύμου φρουρίου, όπου ήτο και η έδρα αυτής.
ε) Κατ’ άλλην γνώμην παρήχθη εκ του Λατινικού Manes σημαίνοντος σκιάς θανόντων λόγω της εν τω Ταινάρω, κατά τους αρχαίους, πύλης του Άδου.
στ) Κατ’ άλλους παρήχθη εκ του επίσης λατινικού “Maina” σημαίνοντος μεταβίβασιν ιστίων (εξ ου και το των ναυτικών “μάϊνα τα πανιά”), διότι κατά τας μεγάλας τρικυμίας τα παραπλέοντα το Ταίναρον πλοία κατεβίβαζον τα ιστία και εισήρχοντο εις τον κάτωθι του φρουρίου λιμένα. Κατά τον Δωρόθεον Μονεμβασίας (Βιβλίον ιστορικόν ...σ. 480) (η πιθανότερη ερμηνεία σ.σ.).
ζ) Διατί φυλάγουν την μανίαν και την κακίαν μέσα εις την καρδίαν και δεν την μεταβάλλουν ποτέ εις αγάπην, δια τούτο ωνομάσθη ο τόπος εκείνος Μάνη”, η γνώμη δε αύτη ότι οι κάτοικοι του Ταινάρου εκλήθησαν Μανιάται, διότι κατελαμβάνοντο υπό πολεμικής “μανίας”, ήτο λίαν διαδεδομένη λόγω του φιλοπολέμου αυτών. Αλλά προ της Τουρκοκρατίας εκαλείτο, ως είπομεν, Μαΐνη (Maina) και οι κάτοικο Μαϊνώται (Mainotti), ως λέγονται μέχρι σήμερον εν Ευρώπη.
η) Κατά τον Α. Πετρίδην (Πανδώρα, τ. ΚΒ’, σ. 157) το όνομα Μάνη προήλθεν εκ του λατινικού Manus σημαίνοντος χείρα, διότι πράγματι η χώρα έχει σχήμα βραχίονος, και αργότερον  βλέπομεν αυτήν εν τοις παρατιθεμένοις εν τω παρόντι βιβλίω εγγράφοις καλουμένην “βραχίονα της Μάνης” (Brazzo di Maina), η δε σημαία των Μανιατών είχεν ως σύμβολον χείρα κρατούσαν ξίφος. Ετέθη δε το ι και μετεβλήθη εις Μαΐνην.
θ) Πειστική ερμηνεία  του ονόματος Μάνη έδωσε ο Ε. Πεζόπουλος.

Το τοπωνύμιο Μάνη είναι το θηλυκό του επιθέτου μανός = αραιός, φαλακρός, άδενδρος. Εκ του Μάνη προήλθε το Μαΐνη όπως από το χαμός το χαϊμός, από τα κλάματα τα κλάϊματα κ.λ.π. (Α. Γ. Κουτσιλιέρης).
(Μάλλον είναι ερμηνεία που οδηγεί το συγγραφέα σε αρχαία καταγωγή κάτι που στα τοπωνύμια δεν υφίσταται, διότι, αυτά γεννιούνται από όρους περισσότερο απλούς και πρακτικούς, που οδηγεί στη προέλευση του Μagna = Μαΐνα σ.σ.)

Από το λεύκωμα «ΜΑΝΗ: Φωτεινός και Ελεύθερος Τόπος»

Προσθήκη νέου σχολίου

Plain text

  • Δεν επιτρέπονται ετικέτες HTML.
  • Διευθύνσεις ιστού και e-mail μετατρέπονται αυτόματα σε παραπομπές.
  • Αυτόματες αλλαγές γραμμών και παραγράφων.