Η καταγωγή του Πυρρίχιου χορού και των Αμαζόνων. Α΄ΜΕΡΟΣ

 
Η καταγωγή του Πυρρίχιου χορού και των Αμαζόνων
Διάσπαρτα υπολείμματα εγκαταλειμμένα στα χωράφια
 
Πύρριχος
 
 
Βασίλη Βλασταράκου
Φιλόλογου
 
Έξι (6) χιλιόμετρα Ανατολικά της Αρεοπόλεως προς το μέρος του Κότρωνα (Αρχαία Τευθρώνη), βρίσκεται η αρχαία Πύρριχος που αποτελεί την πλέον μυστηριακή πόλη της Λακωνικής γης.
Σήμερα, στην γλώσσα των κατοίκων, αναφέρεται ως ο Πύρριχος και όχι η Πύρριχος.
Ο Παυσανίας στα Λακωνικά του, δίνει τοπικό προσδιορισμό της αρχαίας πόλεως από τον ποταμό Σκύρα που εκβάλλει στις Καμάρες, όπως ορθά υποστηρίζει ο ιστορικός ερευνητής και σχολιαστής, ανώτερος αξ/κός της Αεροπορίας και ντόπιος, κ. Γεώργιος Κουράκος “Του ποταμού δε σταδίους τεσσαράκοντα απέχει Πύρριχος εν μεσογαία. Το δε όνομα τη πόλει γενέσθαι φασίν από Πύρρου του Αχιλλέως, οι δε είναι θεόν Πύρριχον των καλουμένων Κουρήτων· εισί δε οι Σιληνόν εκ Μαλέας ελθόντα ενταύθα λέγουσιν οικήσαι. Τραφήναι μεν δη τον Σιληνόν εν τη Μαλέα δηλοί και τάδε εξ άσματος Πινδάρου:
Ο Ιαμενής δε ο χοροιτύπος, όν Μαλέας όρος έθρεψε, Νάιδος ακοίτας Σιληνός.
Ως δε και Πύρριχος όνομα ήν αυτώ, Πινδάρω μεν ουκ έστιν ειρημένον, λέγουσι δε οι περί την Μαλέαν οικούντες.
Για την ονομασία λοιπόν της πόλεως, υπάρχουν πολλές εκδοχές: Λέγεται ότι πήρε το όνομά της - σύμφωνα με τις τοπικές παραδόσεις - από τον υιό του Αχιλλέα Πύρρο, όταν αυτός μετέβη στη Λακωνική από τη Σκύρο, για να τελέσει το γάμο του με την Ερμιόνη, κόρη του Μενελάου, ή από τον Κούρητα θεό Πύρριχο, ή από το Σιληνό Πύρριχο, ο οποίος έφτασε στην Πύρριχο από το Μαλέα και ανώρηξε και φρέαρ στην αγορά της ανύδρου πόλεως.
Ο Πολυδεύκης (iv99) αναφέρει ότι κατά μία εκδοχή, η πόλη πήρε το όνομά ης από τον Πύρριχο που είχε καταγωγή την Κρήτη ή από τη Λακωνία κατά τον Αριστόξενο (Αθην. 630D). Ο Πύρριχος ήταν ήρωας ή χορευτής, πιθανόν ο Σιληνός με άλλη ονομασία, που ανατράφηκε κατά την παράδοση, στα βουνά της περιοχής.
Ο Σιληνός υπήρξε φίλος του Διονύσου που λατρευόταν στη Λακωνία και ιδιαίτερα στο Γύθειο.
Τοπικές παραδόσεις αναφέρουν ότι ο Πύρριχος είχε μια πανέμορφη θυγατέρα, την Τσαγκάρα - υπάρχει και σήμερα τέτοια ονομασία  στη θέση Σέλα - Καστράκι - με περιουσία μεγάλη στο Βαθύ και στη γύρω περιοχή του Γυθείου.
Για την ονομασία του Πυρρίχου, διαφορετική γνώμη διετύπωσαν στις αρχές της 10εετίας του 1960, οι επιστήμονες Ιωάννης Μπασιάκος Μεταλλιολόγος που υπηρετούσε στο Ερευνητικό Κέντρο Δημόκριτος και ο Σωτήριος Μαραβέλης που επισκέφτηκαν την Πύρριχο για επιτόπια μεταλλευτική έρευνα, στη θέση Ριζογκρέμι, αριστερά του Πόρου, που οδηγεί στο Βαχό.
Κατ’ αυτούς, Πύρριχος σημαίνει μεταλλευτική και μεταλλουργική δραστηριότητα και μου πρότειναν να τους ακολουθήσω στην προσπάθειά τους να εντοπίσουν στην κορυφή που τους υπέδειξα - Ριζογκρέμι - σιδηρούχο μετάλλευμα. Δεν τους ακολούθησα λόγω ανειλημμένων υποχρεώσεων.
Στην ίδια περιοχή είχε προσπαθήσει να εκμεταλλευτεί το σιδηρούχο μετάλλευμα, ο γνωστός λογοτέχνης Βάσως Δασκαλάκης, χωρίς επιτυχία.
Δεν γνωρίζομε αν κατά την αρχαιότητα υπήρξε μεταλλευτική ή μεταλλουργική δραστηριότητα στην περιοχή, το μόνο που γνωρίζομε είναι ότι στην περιοχή του Βαχού υπάρχει τοποθεσία με το όνομα Φούρνοι, απαραίτητοι για τη μεταλλευτική και μεταλλουργική δραστηριότητα (όρος Κρόταφος). Απέναντι από το Ριζογκρέμι.
Άλλοι επιστήμονες και ιδιαίτερα ο Επόπτης Μέσης Εκπαιδεύσεως στις Α’ και Β’ Ανώτερες Περιφέρειες Αθηνών κ. Ανάργυρος Κουτσιλιέρης, του οποίου υπήρξα βοηθός, υποστηρίζουν ότι πιθανόν η λέξη Πύρριχος, να οφείλεται στο κοκκινοκίτρινο χρώμα που παρατηρείται σε αρκετά σημεία της πόλεως. Υπάρχουν τέτοιες ονομασίες σε διάφορες τοποθεσίες του χωριού σήμερα. Όπως η τοποθεσία Χώματα - Κοκκινοχώματα - ενδιάμεσα Πυρρίχου - Χειμάρρας. Και η θέση Πούρκος ή Χαντάκια, έχει και την ονομασία κοκκινοχώματα, λόγω του χρώματός τους. Υπάρχει και η εκδοχή που υποστηρίζει σχετικά με την ονομασία της αρχαία πολίχνης της Πυρρίχου: Πύρριχος σημαίνει αυτός που κατέχει το πυρ ή μεταφορικά τη γνώση, την τεχνολογία ή την ενέργεια. 
Σημαντικό ρόλο στην ονομασία πρέπει να έπαιξαν και οι Φρυκτωρίες, αφού η Πύρριχος κατέχει προνομιακή τοποθεσία. Από το Σταυρί - άκρο του Κότρωνα - Λακωνικός κόλπος - μεταδίδεται το σήμα στο Καστράκι Πυρρίχου, με ενδιάμεσο ίσως τον άγιο Σωτήρα - μοναστήρι Κότρωνα - Παλιόπυργο Πυρρίχου - Ριζογκρέμι, Κοτσονάρα, βουνοκορφές οπτικής επαφής. Έτσι τα σήματα και οι ειδήσεις μεταφέρονται αυτόματα από Λακωνικό σε Μεσσηνιακό κόλπο και αντιστρόφως. Η περιοχή της Κοτσονάρας δίνει εύκολα σήματα και τα μεταδίδει στην ευρύτερη περιοχή του Γυθείου. Η χρήση των Φρυκτωριών προϋποθέτει τεχνογνωσία. Φαίνεται ότι η Πύρριχος κατείχε τη γνώση και τη διοχέτευε και στην ευρύτερη περιοχή.
 
Κόμβος Φρυκτωριών
 
Δεν υπάρχει ιδανικότερη περιοχή για τη μετάδοση των ειδήσεων δια των Φρυκτωριών, από τα βουνά της Πυρρίχου.
Ενδεχομένως, να ασκούσε και το ρόλο του Επόπτη στην ευρύτερη περιοχή. Το γεγονός ότι η πόλη δόθηκε στον Πύρρο ως δώρο για το γάμο του με την Ερμιόνη, κόρη του Μενελάου, φανερώνει ότι είχε κάποια σπουδαιότητα και ίσως μεγάλη, μεταξύ των πόλεων των περιοίκων. Ως προς την τοποθεσία Πούρκος, φαίνεται ότι είναι παραφθορά του ονόματος Πύρριχος, αν και η παράδοση αναφέρει ότι ο Πούρκος ήτο άρχων της περιοχής που είχε μια θυγατέρα, την Γευγελή, πανέμορφη και πολυσυζήτητη και πολυπροικούσα, αφού διέθετε κοπάδια γιδοπρόβατα και εκτάσεις στην περιοχή Βαθύ, εγγύς του Γυθείου. Εδώ διακρίνεται μια περιπλοκή της παραδόσεως, ίσως συγχέεται ο Πύρριχος με τον Φούρκο και η κόρη του Τσαγκάρα με την Γευγελή.
Το γεγονός όμως, ότι η περιοχή στο Βαθύ ανήκει στην Πύρριχο ή στους άρχοντες της Πυρρίχου, αποκτά ιδιαίτερη σημασία για τη σχέση της με τον Αγερανό και τον επιτιθέμενο ήρωα ή άρχοντα ή οικιστή της πόλεως, τον ομώνυμο ήρωα Λα, που φονεύτηκε από τον Αχιλλέα ή Πάτροκλο, εξαιτίας της ωραίας Ελένης.
Ο τάφος του ήρωα ευρίσκετο εις τόπον καλούμενον Αράινο και επάνω εις αυτόν ανδριάντας. Προσωπικά, πιστεύω για στενή σχέση μεταξύ Πυρρίχου - Λας και ευελπιστώ ότι οι νεώτεροι ιστορικοί ερευνητές, θα δώσουν φως στη συνεργασία των δύο πόλεων.
 
Σύμφωνα με την παράδοση λοιπόν, η αρχαία Πύρριχος οφείλει την ονομασία της στον Πύρρο ή Νεοπτόλεμο, γιο του Αχιλλέα ή στον Κούρητα θεό Πύρριχο, στη μεταλλευτική και μεταλλουργική δραστηριότητα ή στο κοκκινοκίτρινο χρώμα που παρατηρείται σε αρκετά σημεία της πόλεως.
Με την πρώτη εκδοχή, συνδέεται και η λέξη Πύρρος, που είχαν την ονομασία ίπποι και κύνες κατά την αρχαιότητα και κατά την προφορική παράδοση, η κατόπιν ονομασία της πόλεως σε Κάβαλλο, οφείλεται στα κάβαλλα των αλόγων που εκτρέφοντο στην περιοχή και ιδίως οι εργατικοί, αχθοφόροι ίπποι.
Η δεύτερη εκδοχή, να πήρε η πόλη την ονομασία της από τον Πύρριχο, θεό των λεγομένων Κουρήτων, αποδόθηκε από τον Παυσανία, σε έναν από τους Κουρήτες που είναι στενά συνδεδεμένοι με την Άρτεμι της Εφέσου.
 
 
Κάβαλος ο Αρχαίος Πύρριχος
 
 
Οι Κουρήτες
Οι Κουρήτες, ήσαν αρχαιότατος λαός της Δυτικής Ελλάδος εν Αιτωλία και Ακαρνανία. Εκαλούντο έτσι, ως εκτρέφοντες το οπίσθιον μέρος της κόμης και κουρεύοντες το πρόσθιον. Κατ’ άλλους, ονομάστηκαν έτσι από το Κούρειον όρος και είχαν αρχηγό τον πατέρα της Αλθαίας και πεθεόν του Οινέως Κούρητα ή Κουρέα. Κατ’ άλλους οι Κουρήτες ήσαν δαίμονες ή πρόπολοι των θεών, απασχολημένοι περί την εν Κρήτη παιδοτροφίαν του Διός και τους εν Φρυγία και εν Ίδη οργιασμούς της μητρός των θεών.
Εκτός της Κουροτροφήσεως του Διός, που είναι πανελλήνια πίστη, εχρησίμευσαν και ως εκπολιτιστικοί παράγοντες των αρχαίων Κρητών στους οποίους εδίδαξαν τη χρήση του πυρός και τη χώνευση των μετάλλων, τον χορό Πυρρίχη, τη χρήση των όπλων, του τόξου, το κυνηγήσιον, την τιθάσευση των ζώων και την κοινωνική συμβίωση. Εδώ, πρέπει να σχολιάσουμε τον Παυσανία γράφοντα: «Οι δε λέγουσι Πύρριχον είναι θεόν των λεγομένων Κουρήτων. Πιστεύομεν ότι η αναφορά αυτή έχει ιδιαίτερη βαρύτητα. Και ο Πίνδαρος στους Πυθιόνικους, αναφέρει έναν Κρήτα Πύρριχο και έναν Λάκωνα Πύρριχο.
Κι εδώ, μιλάμε για χορευτή Πύρριχο που δίδαξε τον Πυρρίχιο χορό. Τι είναι όμως η Πυρρίχη ή Πιρρίχειος χορός; Εν συντομία είναι όρχηση ενόπλων ανδρών ενόπλων ανδρών, της οποίας εγένετο χρήση, ιδίως στις Δωρικές πολιτείες της αρχαίας Ελλάδος, για πολεμική αγωγή και η οποία πιστεύεται ότι συνετέλεσε τα μέγιστα στις πολεμικές επιτυχίες των Δωριέων, γιατί τους έκανε ικανούς να εκτελούν με τάξη, διαφόρους ελιγμούς κατά τη διάρκεια της μάχης, τη συνοδεία αυλού ή λύρας.
Χορεύεται ο Πυρρίχειος χορός στις διάφορες θρησκευτικές εορτές των αρχαίων Ελλήνων και ιδιαίτερα στη Σπάρτη κατά των εορτών των Διοσκούρων και κατά τη διάρκεια των γυμνοπαιδιών, ενώ στην Αθήνα, κατά την εορτή των μικρών και μεγάλων Παναθηναίων.
Κατά την παράδοση, η εφεύρεση της Πυρρίχης, απεδίδετο στον Πύρρο τον υιό του Αχιλλέα ή στο μυθικό ήρωα Πύρριχο, καλούμενο. Ο μυθικός αυτός ήρωας, πρέπει να είναι ο ισχυρός, ο χορευτής, ο σύζυγος της Ναϊάδος Σιληνός, η δε κρήνη Ναϊάς στον Κότρωνα, Αρχαία Τευθρώνη, οφείλεται στο όνομά της.
Μυστήριο παραμένει η εκστρατεία των Αμαζόνων, που κατά τον Παυσανία, ετερμάτισαν την εκστρατεία τους στην Πελοπόννησο, στην πόλη της Πυρρίχου.
Η εκστρατεία των Αμαχόνων, από την Αττική προς τη Λακωνική γη και συγκεκριμένα στην αρχαία Πύρριχο, γίνεται στους χρόνους του Θησέα, πλησιάζουμε δηλαδή χρονολογικά, στο 1250 π.Χ. περίπου. Χρονολογικά λοιπόν, η αρχαία Πύρριχος υπάρχει κατά την Υστεροελλαδική εποχή (περίοδο), χωρίς να είναι δυνατόν να εντοπίσουμε το βάθος του χρονικού ορίζοντα ιδρύσεώς της.
Ωρισμένα όμως, αρχαιολογικά ευρήμερα, π.χ. πέτρινη σάλπιγγα στην περιοχή της σέλας, όπως διηγούνται οι κάτοικοι της περιοχής, μας παραπέμπουν σε παλαιότερες περιόδους. Δημιουργείται το ερώτημα γιατί οι Αμαζόνες εξεστράτευσαν μέχρι την Πύρριχο: Η επίσκεψη των Αμαζόνων ενισχύει την άποψη ότι η Πύρριχος είχε ιδρύσει αποικία στην περιοχή του Θερμώδοντα ποταμού.
Φαίνεται ότι ο μέγας χορευτής ο Σιληνός, που ονομάζεται και Πύρριχος, δίδαξε την Πυρρίχη ή Πυρρίχειο χορό στην Ανατολή και ότι ο πολεμικός αυτός χορός έλκει την καταγωγή του από την Πύρριχο.
Η Θεμίσκυρα, αρχαιοτάτη πόλη των παραλίων του Ευξείνου Πόντου, επί του Θερμώδοντος ποταμού, ολίγον απέχουσα της θαλάσσης, χώρα ευφορωτάτη και πλουσιωτάτη σε δημητριακά και οπώρας και πρωτεύουσα των Αμαζόνων ιδρύθηκε υπό εποίκων Ελλήνων.
Το γεγονός ότι οι Αμαζόνες, μέσω Αττικής, τερμάτισαν την πορείαν τους στην Πύρριχο της Λακωνικής γης και όχι σε άλλη περιοχή της Πελοποννήσου ή της Λακωνικής γης, φανερώνει; υποδηλώνει; επίσκεψη σεβασμού αποικίας προς Μητρόπολη και ο σεβασμός των Αμαζόνων φαίνεται, αφού εδώ στην πόλη της Πυρρίχου, ιδρυσαν και δύο ιερά της Αστραείας Αρτέμιδος στη θέση Κάτω Βαρυκά και το ναό του Αμαζωνίου  Απόλλωνα, στην θέση Κάτω Βιλιατρός.
Τα ιερά αυτά, απέχουν μεταξύ τους στη χρυσή απόσταση των 400 μέτρων.
Φαίνεται ότι και οι δύο τόποι των ιερών, είναι ενεργειακά τοπία, αφού μόνο σε τέτοια εκτίζοντο οι αρχαίοι ναοί. Εξάλλου, τα μνημεία και τα ιερά της Ελλάδος, έχουν κτιστεί βάσει αρμονικών μαθηματικών νόμων και όπως γράφει ο Αριστοτέλης στα Πολιτικά του, οι θέσεις και οι αποστάσεις είναι μετρημένες με απόλυτη ακρίβεια και αντιπροσωπεύουν κατ’ ευθείαν γραμμήν, αριθμούς και κωδικούς.
Σχετικά με την εκστρατεία των Αμαζόνων στον Ελλαδικό χώρο, τα πράγματα είναι αρκετά σύνθετα, όπως γράφει και ο κ. Γρηγόριος Παπαδοθωμάκος (Αν. Μάνη τ.40) και δεν μπορούν να προσδιοριστούν χρονικά, θα προσθέταμε ακριβώς χρονικά.
Ο Θησέας είναι ο Δημιουργός του Αθηναϊκού κράτους.
Οι Αμαζόνες, που εξεστράτευσαν στην Αττική, είχαν έλθει με σκοπό να βοηθήσουν το Θησέα να δημιουργήσει και διευρύνει το Αθηναϊκό κράτος και στην περιοχή της Πελοποννήσου. Και ο στόχος του επετεύχθη αφού όλη η Επικράτεια, μέχρι το Ταίναρο, είχε κατακτηθεί (παρακμή Αώων θεών, άνοδος Ολυμπίων).
Ο ιστορικός Γερμανός καθηγητής Λάουφελ τονίζει, ότι πολλές προφορικές παραδόσεις εντάσσονται στην μυθολογική εποχή, αλλά με ιστορικά στοιχεία και αποδείξεις, όπως συμβαίνει στην Πύρριχο.
 
Συνεχίζεται

Προσθήκη νέου σχολίου

Plain text

  • Δεν επιτρέπονται ετικέτες HTML.
  • Διευθύνσεις ιστού και e-mail μετατρέπονται αυτόματα σε παραπομπές.
  • Αυτόματες αλλαγές γραμμών και παραγράφων.