Η ιστορία του ξεχασμένου παλατιού του Οιτύλου των Βυζαντινών Διοικητών Παλαιολόγων ολόκληρης της Μάνης των μετέπειτα κληρονόμων των Μεδίκων Γιατριανών μέχρι την ίδρυση του πρώτου σχολείου μετα το 1821.

 
Ο Φραγκάκης κτίζει το Παλάτι
του Μπατσινίλα Μιχάλη του Γρηγορίου
 
Η ιστορία του ξεχασμένου παλατιού του Οιτύλου των Βυζαντινών Διοικητών Παλαιολόγων ολόκληρης της Μάνης των μετέπειτα κληρονόμων των Μεδίκων Γιατριανών μέχρι την ίδρυση του πρώτου σχολείου μετα το 1821.
 
Το Οίτυλο είναι μία Ομηρική πόλη της Λακωνίας και έχει ιστορία που χάνεται στα βάθη των ηρωικών μυθικών χρόνων. Το σημερινό κεφαλοχώρι της Μάνης προσφέρει άφθονα σημάδια στον ερευνητή να διαβάσει την ιστορία του που είναι αποτυπωμένη στις πέτρες και τα χαλάσματα, στα σπήλαια, στους πύργους και τα κάστρα, καθώς επίσης στις εκκλησιές και τα μοναστήρια.
 
Γεννήθηκα στο Βοίτυλο κι από μικρός ψαχουλεύω τα πλέχτουρα, ανεβασμένος σ’ ερειπωμένα καστρόσπιτα χτενίζω τον γύρω τόπο από τις πολεμότρουπες θαυμάζοντας την τέχνη των μαστόρων αλλά και το πείσμα των  υπερασπιστών. Μελέτησα όλα όσα έχουν γραφτεί για το χωριό μου, αλλά και γενικότερα για την Μάνη, κατέγραψα αρχίζοντας από μικρή ηλικία την λαογραφία και την ποίηση του τόπου μου, παράλληλα σήμερα ασχολιέμαι με την εμπεριστατωμένη συγγραφή της ιστορίας του Οιτύλου. Το θέμα που θ’ αναπτύξω σ’ αυτό το άρθρο είναι το ΠΑΛΑΤΙ του Βοιτύλου το μοναδικό βασιλικό ΠΑΛΑΤΙ της Μάνης.
 
Βασανισμένο από την φθορά του χρόνου, αλλά πεισματάρικο παραμένει όρθιο σα να θέλει να υποδείξει την μακρόχρονη ιστορία του στους μελετητές που είτε εσκεμμένα είτε από λάθος δεν ανέφεραν τίποτα, γι’ αυτό και οδήγησαν την ιστορία της Μάνης σε ορισμένα αδιέξοδα.
Στο Οίτυλο κοντά στο σύγχρονο κτίριο του Δημοτικού σχολείου, πέρα από το σύνορο της «Απιδιάς», που χώριζε τους δύο Μαχαλάδες, ακριβώς εκεί που αρχίζει ο κάτου Μαχαλάς, προς τον ναό των Ταξιαρχών και απέναντι από την δυτική κυρία είσοδο της εκκλησιάς, βρίσκεται ερειπωμένο μέχρι σήμερα ένα πελώριο χτίσμα που χρησιμοποιήθηκε από τις ημέρες που οργανώθηκε το ελεύθερο Ελληνικό κράτος, μέχρι τα μέσα του εικοστού αιώνα για δημοτικό σχολείο, γι’ αυτό λέγεται «παλιό σχολείο». Υπάρχει όμως μια ακόμη πολύ παράξενη προσωνυμία που κανείς μέχρι σήμερα ιστορικός δεν ασχολήθηκε να ερευνήσει και η Βοιτυλιώτικη παράδοση έντονα διέσωσε το όνομα «ΠΑΛΑΤΙ».
 
Ολόκληρο το ερειπωμένο σήμερα φρουριακό συγκρότημα του Παλατιού είναι ένα ορθογώνιο οικοδόμημα διαστάσεων 19,70Χ14,50 μέτρων. Είναι χτισμένο με τέτοιο προσανατολισμό που να έχει την νοτιανατολική πλευρά της κύριας κατοικίας με τον λιακό και την αυλή συνέχεια ηλιόλουστες καθ’ όλη την διάρκεια της ημέρας και όλες τις ημέρες του χρόνου παρ’ όλη την εποχιακή μετατόπιση της ανατολής του ηλίου.
Ο «ηλιακός» (λιακός) προσδίδει ιδιαίτερη ομορφιά αλλά και ευχαρίστηση, μια συνήθεια που είχαν οι Βυζαντινοί ν’ απολαμβάνουν τον ήλιο.
Το Παλάτι έχει υποστεί ορισμένες μετατροπές ανάλογα με την χρήση του στο πέρασμα των αιώνων.
 
Για την καλύτερη εξέτασή του θα το χωρίσω σε τρία μέρη:
1. Το σπίτι κατοικία – διοικητήριο – ηλιακός
2. Τα βοηθητικά κτίσματα. Διαβατικόν εισόδου, καμάρα φρουράς
3. Αυλή.
 
1). Το κυρίως οικοδόμημα που χτίστηκε αρχικά ως κατοικία των Παλαιολόγων, έχει μορφή επιμήκους ορθογωνίου παραλληλοεπιπέδου, καταλαμβάνει κατά μήκος ολόκληρη την βορειοδυτική πλευρά του συγκροτήματος έχοντας μήκος 19,70 μέτρα και πλάτος χωρίς τον λιακό 5.50 μ. είναι διώροφο με ανώγι και κατώγι.
 
Το κτίσιμο γενικά του Παλατιού είναι ένα απλό λιθολόγημα προφανώς για λόγους οικονομίας και αποφεύγονται οι μεγάλοι ογκόλιθοι, τούτο μαρτυρεί ότι όταν κτίστηκε το Παλάτι, το κάστρο του Οιτύλου παρέμενε ακέραιο. Οι χτίστες του Παλατιού, παρ’ όλο που χρησιμοποίησαν μικρές ακανόνιστες πέτρες και για την σύνδεσή τους μικρά χαλίκια κατάφεραν να σχηματίζουν παιχνιδίσματα του φωτός στις επιφάνειες των τοίχων.
 
Το ανώγι –ανώγειον– που ονομαζότανε «τρίκλινον» ή τρικλίνιον ή «τρικλινάριον», αυτό ήταν ο κατ’ εξοχή όροφος το «piano mobile»,προορισμένο για την κατοικία και τις δεξιώσεις των ιδιοκτητών. Εν προκειμένω αποτελείτο από την μεγάλη αίθουσα, έχει και μικρό καταράχτη κλεισμένο με πέτρες. Το διπλανό υπνοδωμάτιο που επικοινωνούσε με το κατώγι επίσης με καταράχτη ανοιχτό και η μαγειρική δίπλα από το υπνοδωμάτιο συνέχεια του λιακού στην νοτιοδυτική άκρη του, η οποία πάλι έχει καταράχτη μικρότερο και κλεισμένο με πέτρες.
 
Η μεγάλη αίθουσα δεξιώσεων το τρικλινάριον είναι 14 μ. μήκος περίπου και ο βορειοδυτικός τοίχος έχει τρία παράθυρα, το πρώτο προς τον Ταξιάρχη είναι αψιδωτό η πέτρα μάλιστα που εφαρμόζεται στην κορυφή της αψίδας έχει χαραγμένο ένα σύμβολο μικρού κλαριού, το οποίο έχω παρατηρήσει να υπάρχει σε μεγαλύτερο μέγεθος δεξιά κι αριστερά στις πόρτες στα κατώγεια του Δεγρέα Ηλία και Αποστολάκου Πίπη στην Ρούγα, είναι πολύ παλιές καμάρες και ίσως οι Μέδικοι-Γιατριάνοι το θεώρησαν ως κληρονομικό ή άλλο σύμβολό της οικογένειας και το αντέγραψαν. Παρατηρούμε και τρία ζευγάρια πολεμίστρες δίπλα από τα παράθυρα εξωτερικώς που πρέπει να είναι σε αψιδωτά ντουλάπια που λέγονταν «τοιχαρμάρια», όμως ο σοβάς στο εσωτερικό δεν μου επέτρεψε την επιβεβαίωση. Στο συνειρμό αυτό της σκέψης μου καταλήγω διότι το γειτονικό υπνοδωμάτιο, έχει δίπλα από το ανοιχτό παράθυρο ένα «τοιχαρμάρι» με δύο πολεμίστρες για τόξο, επίσης υπάρχει πάνω από τον καταράχτη ένα κλεισμένο παράθυρο χτισμένο με πέτρες και εξωτερικά έχει ασβεστολάσπη με μια πολεμίστρα φτιαγμένη από τα χρόνια του εμφυλίου πολέμου μεταξύ Μεδίκων-Γιατριάνων και Στεφανοπούλων (1663-1666). Στο νότιο-δυτικό πιτίνη σώζονται δυο χτισμένα τοιχαρμάρια. Η μαγειρική είναι ολοσχερώς κατεστραμμένη, μόνον το νότιο-δυτικό πιτίνη με ένα τετράγωνο ντουλάπι υπάρχουν.
 
 
Όλα τα κτίσματα του πρώτου ορόφου είχαν στέγες ξύλινες κεραμοσκεπής. Η νοτιοανατολική πλευρά είναι σχεδόν ανακατασκευή το 1927-28.
Το κατώγι είναι σήμερα μία μονοκόματη καμάρα με μία σχισμή-παράθυρο στην νοτιοδυτική πλευρά της και μία αψιδωτή πόρτα στην καμάρα κάτω από την μαγειρική. Παλαιότερα η μεγάλη καμάρα ήταν χωρισμένη με τοίχο σε δύο ή τρία τμήματα το ανατολικότερο ήταν η φυλακή, το μπουντρούμι. Στο δυτικότερο  υπάρχει και μια δεύτερη είσοδος σήμερα, που έχει δημιουργηθεί από γκρέμισμα και παραδίπλα υπάρχει μία πολεμίστρα που βλέπει και ελέγχει την καμάρα κάτω από την μαγειρική.
Η μικρή αυτή καμάρα έχει δύο γκρεμισμένες εξόδους προς την αυλή. Εφαπτόμενη αυτής και ακριβώς κάτω από τον λιακό υπάρχει η καμάρα που είναι φτιαγμένη η μεγάλη γηστέρνα του παλατιού που εφάπτεται με την σειρά της με την μεγάλη καμάρα και επικοινωνεί με μία σχισμή για να δίνουν νερό στους φυλακισμένους. Η είσοδος της μικρής καμάρας της γηστέρνας είναι αψιδωτή με δυο πέτρινα νώφλια τοξοτά βαλμένα από πάνω. Λίγο δίπλα από την πορτούλα είναι μια πολεμότρουπα που χτενίζει την αυλή και λίγο πιο πέρα ένα παραθυράκι, ακριβώς δίπλα από την σκάλα που οδηγεί στον λιακό.
 
Εσωτερικά στο βάθος της καμάρας που είναι η γηστέρνα στην μικρή βορειοανατολική πλευρά της υπάρχουν δυο αψιδωτά ντουλάπια. Το πορτάρι της έχει ξαναφτιαχτεί με τσιμέντο και ακριβώς από πάνω του υπάρχει τετράγωνο μικρό άνοιγμα στην κορυφή της καμάρας, για να διευκολύνει να βγάζουν νερό απ’ τον λιακό.
 
2). Ως βοηθητικά κτίσματα αναφέρω ξεχωριστά το «διαβατικόν» ή «βαστέρνιον», που είναι καμαροσκεπές την σκάλα και την διπλανή τους καμάρα, που έγιναν γύρω στα 1600 ως προσθήκες προς το επιβλητικότερο και προς το ασφαλέστερο από τον Πέτρο Μέδικο.
Κάποτε την εξώπορτα την σφράγιζαν δύο βροντερές αμπάρες-συρρόμενα ασφαλιστικά χοντρά ξύλα πίσω από την πόρτα σε χτιστές τρύπες- στην καμάρα «διαβατικόν» υπάρχουν δυο μεγάλες πολεμότρουπες στο νοτιοανατολικό τοίχο. Από το έξω μέρος αριστερά της εξώπορτας στην γωνιά της καμάρας-διαβατικού βρίσκεται χτισμένος για αγκωνάρι ένας μαρμάρινος κατεργασμένος ογκόλιθος, που αποτελούσε μάλλον βάθρο από κάποιο αρχαίο άγαλμα.
 
Η κεντρική είσοδος διπλοελέγχεται, αφ’ ενός από μία πολεμότρουπα που χτενίζει το εξωτερικό μέρος της εισόδου κατάλληλη για όπλο μακρύκανο μουσκέτο ή αρκεβούζιο, και αφ’ ετέρου από δυο άλλες πολεμότρουπες, που ελέγχουν το εσωτερικό της καμάρας-διαβατικού, έτσι, που και να καταφέρει κανείς να σπάσει την εξώπορτα θα εξολοθρεφτεί από τους πολεμιστές που βρίσκονται στην βοηθητική καμάρα, δίπλα από την καμάρα-διαβατικό.
 
Η καμάρα αυτή πιάνει από το κυρίως οικοδόμημα μέχρι το διαβατικό ή βαστέρνιον και η είσοδός της βρίσκεται κάτω από την σκάλα προς την αυλή. Στην βορειοδυτική πλευρά της που εφάπτεται με τη μεγάλη-καμάρα μπουντρούμι του παλατιού περνάει το αυλάκι που γεμίζει νερό την γηστέρνα, στην ακριβώς απέναντι μικρή εσωτερική πλευρά της καμάρας υπάρχει το ντουλάπι με τις δυο πολεμότρουπες, που ελέγχουν από το μέσα μέρος την καμάρα-διαβατικό επίσης στην γωνία της διπλανής μεγάλης πλευράς βρίσκεται και η πολεμότρουπα για μουσκέτο που χτενίζει την είσοδο από το έξω μέρος.
 
3). Τέλος η αυλή στη νοτιοανατολική πλευρά της σήμερα είναι χτισμένη με ξερολιθιά ύψος ενός μέτρου περίπου και στη νοτιοδυτική πλευρά διατηρούνται λίγοι ογκόλιθοι παρμένοι από το κάστρο  του Βοιτύλου –πράγμα που φανερώνει τις μεταγενέστερες προσθήκες-. Όμως γενικά είναι φανερή η αρπαγή πέτρας από τους δυο τοίχους της αυλής, καθώς επίσης και απ’ όλους τους γκρεμισμένους τοίχους του συγκροτήματος από την μαγειρική, το υπνοδωμάτιο, κ.λ.π. Εκεί όμως που έγινε γενική αφαίρεση των τοίχων ήσαν οι δύο ή τρεις μεσοχωρήσεις την μεγάλης καμάρας, αυτές ξεχώριζαν το μπουντρούμι ή γούβα, μετά μια άλλη φυλακή που είχε επικοινωνία για νερό στην καμάρα της γηστέρνας και οι άλλες διαιρέσεις για τα ζώα και τα πράγματα, κάθε μια από τις τρεις διαιρέσεις έχει και τον δικό της καραρράχτη.
 
Η είσοδος που έχει ανοιχτή στην βορειοανατολική πλευρά της καμάρας δίπλα στο μπουντρούμι, απέναντι από τον Ταξιάρχη, έγινε για να μεταφερθεί η πέτρα, δεν υπήρχε παλιότερα είσοδος εκεί. Δεν γνωρίζω αν η πέτρα πήγε στο κτίσιμο του σχολείου το 1927, ή στο τοίχο του προαυλίου αργότερα. Πάντως ένα είμαι σίγουρος ότι θα είχε κατεδαφιστεί εντελώς το παλάτι με σκοπό να ξαναχρησιμοποιηθούν τα υλικά του, είτε στο κτίσιμο του καινούργιου σχολείου το 1927-1931 είτε στην ριζική ανακαίνιση της εκκλησίας των Ταξιαρχών το 1889, όμως την διατήρησή του την χρωστάει στην ανάγκη της λειτουργίας του σαν δημοτικό σχολείο, γιατί υπήρχαν πολλά παιδιά και πραγματική έλλειψη σχολικής στέγης, που δεν καλυπτόντουσαν τα χρόνια εκείνα, ακόμη και μετά το χτίσιμο του νέου σχολείου.
 
Τώρα που περιέγραψα την σημερινή κατάσταση του Παλατιού ή Παλιού Σχολείου θα προσπαθήσω ν’ αναλύσω την ιστορία του.
 
Το Παλάτι κτίστηκε μεταξύ των ετών 1407-1415 όταν ο αυτοκράτορας Μανουήλ Β΄ Παλαιολόγος διορίζει δεσπότη του Μιστρά τον γιο του Θεόδωρο Β΄ και επειδή είναι ανήλικος στέλνει ως προσωρινό επίτροπο το Μανουήλ Φραγκόπουλο.
Το Οίτυλο τότε αποτελείται από ένα πανίσχυρο κάστρο που πιάνει από τον Κύλιντρα, όπου ήταν ο μεγάλος του πύργος, μέχρι το Φρύγανο και τον Αϊ-Νικόλα και από το γκρεμό μέχρι το σημερινό Κοινοτικό Κατάστημα.
 
Μέχρι τότε ως διοικητήριο από Βυζαντινούς ακόμη και τους Φράγκους πού πέρασαν, χρησιμοποιείτο το «Παλατάκι», έτσι πρόλαβα τους γέροντες να ονομάζουν το σπίτι του Γιώργου Καραμουσαλή καθώς επίσης και με την ονομασία «στου Φραγκάκη» που είναι ευρύτερα γνωστό μέχρι σήμερα. Το πλάτωμα, που μέχρι σήμερα βρίσκεται μπροστά στην είσοδο του σπιτιού αυτού ήταν η μητροπολιτική εκκλησία του κάστρου του Βοιτύλου, ο Αϊ-Δημήτρης. Οι γριές τα παλιά τα χρόνια θυμόντουσαν, που πήγαιναν εκεί, που ήταν ένας μικρός σωρός από πέτρες την Μεγάλη Παρασκευή και άναβαν κεριά, διότι όπως έλεγαν ήσαν θαμμένα τ’ άγια λείψανα. Πάντως όταν έσκαβαν για το νερό ο εκσκαφέας πέταξε ένα «πλέχτουρο» ορθογώνιο ογκόλιθο απ’ τα θεμέλια της εκκλησιάς, και πολλοί δηλώνουν ότι επεκτείνοντας την αυλή του ο Γιώργος Καραμουσαλής εις βάρος της πλατείας έκτισε την εξώπορτά του σχεδόν πάνω στα θεμέλια του Αϊ-Δημήτρη. Όλα αυτά ασφαλώς μπορούν να βεβαιωθούν με ανασκαφές, που κάποτε πρέπει ν’ αναληφθούν.
 
Έχουμε λοιπόν τα εξής κοινά σημεία μέχρι τώρα με τον Μιστρά:
Κάστρο στο Οίτυλο, Κάστρο στο Μιστρά, Αϊ-Δημήτρης μητρόπολη στο Οίτυλο, Αϊ-Δημήτρης στο Μιστρά, Φραγκόπουλος στο Μιστρά, Φραγκάκις στο Οίτυλο.
 
Ο Φραγκάκις που τ’ όνομά του επί το Βυζαντινότερον αποδίδεται Φραγκάκιος, πρέπει να οικοδομήσει νέον Παλάτιον, διότι ο αυτοκράτορας πιέζεται με επιστολές του ιερομόναχου Ισιδώρου του μετέπειτα μητροπολίτη Μονεμβασίας να πάει στο Οίτυλο και να σταματήσει το άγριο έθιμο του μασχαλισμού, ένα έθιμο αρχαιότατο μνημονευόμενο υπό του Αισχύλου (χοηφόροι 439), του Σοφοκλέους (Ηλέκτρα 445) και Απολλωνίου του Ροδίου (4,377).
Αυτό συνίστατο στο να αποκόπτουν δάκτυλα του ηρωικού εχθρού τους που σκότωσαν τα ταρίχευαν και τα βουτούσαν στο κρασί τους στα συμπόσια θεωρώντας ότι έπαιρναν την δύναμή του. Τα κρεμούσαν μετά στον τράχηλο προς την μασχάλη εξ ου και «μασχαλισμός».
 
Επίσης επίφοβοι άρχοντες κλεισμένοι σε οχυρά κάστρα και πύργους στην Μάνη, πολεμούσαν μεταξύ τους και καθιστούσαν αβέβαιη την επικράτηση της εξουσίας του διορισμένου άρχοντος στο κάστρο του Βοιτύλου ή στην Καρυούπολη από τον Δεσπότη.
 
Έτσι χτίστηκε το Παλάτι στο Οίτυλο έξω από το κάστρο, ακριβώς όπως είχε γίνει με το μικρό Παλάτιον στο Μιστρά προ πολλού, για να ενθαρρύνουν τους κατοίκους στην ελεύθερη κυκλοφορία και καλλιέργεια των αγρών.
 
Το αρχικό κτίσμα ήταν το κυρίως οικοδόμημα, διώροφο με το διοικητήριο, το υπνοδωμάτιο την μαγειρική και τον ηλιακό. Το καμαροσκεπές διαβατικό η σκάλα και η παραπλήσια καμάρα προστέθηκαν γύρω στο 1600.
Η σκάλα στο αρχικό κτίσμα άρχιζε από τον δρόμο ίσως υπήρχε μία μικρή είσοδος ήταν κολλημένη στο κυρίως οικοδόμημα και κατέληγε ευθεία επάνω στον ηλιακό σχεδόν στο πλατύσκαλό της κυρίας εισόδου της αιθούσης στον πρώτο όροφο. Αυτό εύκολα διακρίνεται στην μετέπειτα σύνδεση της νεοχτισμένης καμάρας με το κυρίως οικοδόμημα, αλλά και από την πολεμίστρα της καμάρας αυτής που ελέγχει το εξωτερικό της σημερινής κεντρικής εισόδου, όπου απαιτείται αρκοβούζιο ή μουσκέτο όπλα μακρύκανα μεταγενέστερης εποχής, αρχάς 16ου αιώνος. Ενώ οι δυο πολεμίστρες που είναι στο ερειπωμένο υπνοδωμάτιο του α΄ ορόφου στο αψιδωτό ντουλάπι «τοιχαρμάρι» δίπλα από το ημικατεστραμμένο παράθυρο είναι πολεμότρουπες για τόξο.
 
Το 1415 πράγματι ο αυτοκράτορας Μανουήλ Β΄ Παλαιολόγος έρχεται στο Καραβοστάσιον και ανεβαίνει από το Μεσιακό και την Μεγάλη Σκάλα, που ήταν τότε η κυρία είσοδος του κάστρου από την θάλασσα. Εκεί εφαρμόζει επί τόπου τους δύο νόμους του, ήτοι των «λύσιν των φρουρίων» και την «λύσιν του εθίμου του μασχαλισμού».
Τότε κατεστράφη το πανέμορφο κάστρο του Βοιτύλου το περίφημο κάστρο της Μάϊνας όπως μαρτυρεί το 1191 ο Μπενουά ντε Πήτερμπεργη-Benoit de Peterborough-αλλά και όλα τ’ άλλα έξι  καστρία, φρούρια και πύργοι της Μάνης.
 
Ο Αυτοκράτορας επέβαλλε την αγάπη μεταξύ των αρχόντων και όσοι διαφωνούσαν τους πήρε μαζί του στην Κωνσταντινούπολη. Τότε κατά την γνώμη μου έφερε στο Οίτυλο και επέβαλλε το έθιμο του Δωδεκαήμερου που γινόταν στην Πόλη στο Παλάτι κάθε Χριστούγεννα. Στο Οίτυλο τους επέβαλλε να συντρώγουν να συνδιασκεδάζουν και ν’ ασπάζονται αλλήλους οι Κεφαλές δηλ. οι άρχοντες, να γίνεται ανακωχή, με την ελπίδα ότι οι έριδες θα έπαυαν, με την Μεγάλη Γιορτή των Χριστουγέννων στο Παλάτι, κάτω από τον διορισμένο από τον δεσπότη του Μιστρά διοικητή. Τούτο το συνάγω διότι εκτός από τους Μέδικους, Μεγάλη Γιορτή έκαναν και οι δύο μεγαλύτερες γενιές, που τους αντιπολιτεύτηκαν, οι Νικλιάνοι και οι Στεφανόπουλοι, οι τελευταίοι μάλιστα εόρταζαν το Πάσχα. Έτσι από γιορτή όλων των αρχόντων της Μάνης κατάντησε σε στενή οικογενειακή, μεταξύ της καθεμιάς από τις τρεις ισχυρότερες γενιές. Και στο τέλος με το πέρασμα των αιώνων μόνο οι Μέδικοι-Γιατριάνοι διατήρησαν την Μεγάλη Γιορτή των Χριστουγέννων μέχρι σήμερα.
 
Ο Αυτοκράτορας επεσκέφθη και το μοναστήρι της Σπηλαιώτισσας, τούτο μαρτυρούν οι βελτιώσεις του δρόμου, τις κομμένες πετροριζωμιές, λαξεύσεις από ειδικούς και το τοπωνύμιο στο λαγκάδι που λέγεται του «Βασιλιά το σκάλωμα».
 
Το 1447 αναφέρεται από τον Κυριακό τον Αγκωνίτη που επεσκέφθη το Οίτυλο, ότι δεξιώθηκε και φιλοξενήθηκε από το διοικητή του «Οιτύλου και Μεθώνης» Ιωάννη Παλαιολόγο, διορισμένο από τον δεσπότη Κωνσταντίνο τον μετέπειτα τελευταίο αυτοκράτορα του Βυζαντίου. Ο τίτλος του Ιωάννη δείχνει ότι οι Παλαιολόγοι δεν ξεχνούσαν τις Μεσσηνιακές πόλεις που είχαν χαθεί από την εποχή του Ιωάννη Καντακουζηνού το 1204 άρχοντα της Μεθώνης, που τις παρέδωσε στον Φράγκο Γοδοφρέδο Βιλλαρδουίνο.
 
Ας σημειωθεί ότι σ’ ολόκληρη την Μάνη, μόνο στην Καρυούπολη, ο Κυριακός συναντά τον στρατοπεδάρχη -όπως τον ονομάζει – Γεώργιο Σοφιανό, που δείχνει πόσο υπολόγιζαν οι Παλαιολόγοι στο Βοίτυλο και που τελικά είναι το πολυθρύλητο κάστρο της Μαϊνης.
Απέναντι από το Παλάτι κτίσθηκε και μικρός ναίσκος αφιερωμένος στους Άγιους Ταξιάρχες με παρακείμενο οικογενειακό τους νεκροταφείο.
Το 1453-54 η Μέσα Μάνη επαναστάτησε οι Νικλιάνοι υποκινήθηκαν σε επανάσταση από τον Μανουήλ Καντακουζηνό, που ονειρευόταν τις δόξες τις παλιές της οικογένειάς του, που διοικούσαν πριν από τους Παλαιολόγους στο Οίτυλο και σ’ ολόκληρη την Μάνη, μάλιστα για να πάρει με το μέρος του τους Αλβανούς που χρησιμοποιούνταν στο στρατό –στις φρουρές των καστρίων- επωνομάστηκε αρβανίτικα «Γκίνος» και η γυναίκα του «Κούκια». Όμως οι Παλαιολόγοι νίκησαν και ο Γκίνος αυτοεξορίσθηκε.
 
Στο Οίτυλο από το 1400 ο Θεόδωρος Α΄ Παλαιολόγος (1383-1407) εγκατέστησε τρεις στρατιωτικές οικογένειες Αλβανών από την Θεσσαλία. Τους Αλμπανεζιάνους, που φρουρούσαν την είσοδο του κάστρου από την μεριά της Μεγάλης και Κακιάς Σκάλας με οικογενειακή τους εκκλησία τον Αϊ-Νικόλα κάτω στην Φτέρδα και αργότερα στην ομώνυμη δεύτερη εκκλησία, που έχτισαν στην συνοικία τους, το νεκροταφείο τους πάντως ήταν στον Αϊ-Νικόλα της Φτέρδας και ανακάλυψα ότι θάβονταν σε λαξευτούς τάφους των αρχαίων Βοιτυλιωτών.
 
Είχαν και τιμάριο βοσκοτόπι, το Αρμπανεζιάνικο βουνό, σήμερα δεν υπάρχουν, έχουν ξακληρίσει και γαμπροί τους κρατάνε τα γονικά τους οι Παναγιωτουνιάνοι από την Κελεφά. Οι Κακασαγκιάνοι που φρουρούσαν την πόρτα του Φρύγανου και απόγονοί τους διαμένουν ακόμη στο ίδιο σημείο με οικογενειακή εκκλησία του Σωτήρα και οι Λαβουρεντιάνοι που απόγονοί τους υπάρχουν μέχρι σήμερα και φύλαγαν την πόρτα του Σωζώτη, όπου ήταν και η οικογενειακή τους εκκλησία, εκεί θάβονταν και στήριζαν στον Κύλιντρα τον πανύψηλο πύργο του κάστρου.
 
Στα χρόνια του διοικητή Οιτύλου Ιωάννη Παλαιολόγου, που διοικούσε ουσιαστικά ολόκληρη την Μάνη με βλέψεις στις Ενετικές κτήσεις Κορώνης και Μεθώνης, κατέβηκε από το Ναύπλιο ο εξελληνισμένος ιππότης Πέτρος Μέδικος ή Ιατρός που χρησιμοποιήθηκε ως έμπιστος του Παλαιολόγου στην ταραγμένη Μέσα Μάνη, φέρνοντας τον μάλιστα σε γάμο με την Ανθή, μονάκριβη κόρη του τοπάρχη Κοντόσταυλου, για να ηρεμήσουν τα πράγματα στο Μέζαπο και στο Τηγάνι.
 
Όμως οι Κοντόσταυλοι ξαδέρφια της Ανθής όπως αναφέρει η παράδοση σκότωσαν τον Πέτρο Μέδικο και η γυναίκα του Ανθή που ήταν έγκυος υποστηριζόμενη από το ψυχάριον του Πέτρου, τον Αρβανίτη στρατιωτικό υπασπιστή, που μάλλον του’ χε δώσει ο Παλαιολόγος και ονομαζόταν Μπαζίνας, που στα Μανιάτικα τότε σήμαινε ο σκληρός, την συνοδεύει στην πρωτεύουσα της Μάνης το Βοίτυλο, για να βρει υποστήριξη από τον Ιωάννη Παλαιολόγο, διότι κινδύνευε ν’ αφανιστεί κι αυτή κι ο καρπός της κοιλίας της.
 
Η Ανθή –η Κυρούλα των Μεδίκων–Γιατριάνων– του Οιτύλου φιλοξενήθηκε στο Παλάτι και γέννησε γιο, που του ’δωσε τα ’όνομα του πατέρα του.
Όμως ακολούθησε η πτώση του Μιστρά το 1460 και οι Παλαιολόγοι επικυρυγμένοι από τον Μωάμεθ κρύφτηκαν στα σπήλαια στις Τρούπες εξ ου και οι Τρουπιάνοι, το τοπωνύμιο «Τρουπιάνικα» στο Οίτυλο και αργότερα οι Τρουπάκηδες της Καρδαμύλης, άλλοι πάλι διέφυγαν στη Δύση.
 
Ο Ιωάννης Παλαιολόγος όμως φρόντισε ν’ αφήσει την κόρη του κοντά στην Ανθή με τον όρο να παντρευτεί το γιο της και να πάρει την περιουσία και τα δικαιώματα διοίκησης της Μάνης, μια διοίκηση που με πολλές αντιδράσεις κράτησαν μέχρι το 1690.
Η προστασία των παιδιών και της Ανθής την ανέθεσε στις στρατιωτικές οικογένειες Λαβουρεντιάνους, Αλμπανζιάνους και κυρίως στους Κακασαγκιάνους, διότι με τους τελευταίους η Ανθή είχε συνδεθεί με την οικονομική προσφορά της για την αποπεράτωση του Σωτήρα.
Πάντως και οι τρεις αυτές στρατιωτικές οικογένειες δεν επέτρεψαν να εισέλθει κανείς και να πάρει τις περιοχές του Οιτύλου που έλεγχαν οι Παλαιολόγοι εντός κι εκτός του οικισμού, μέχρι να μεγαλώσουν τα 6 εγγόνια της, όπου τους τα μοίρασε.
 
Η κόρη του Παλαιολόγου έμεινε άγνωστη στην ιστορία και την παράδοση ίσως για να μη μαθευτεί στους Τούρκους, με τον άντρα της τον Πέτρο Μέδικο τον νεώτερο έκαναν 6 γιους.
Πρώτο τον Μιχελή που κληρονόμησε το Παλάτι μέχρι το καντούνι που έμενε ο Μπαζίνας και μέχρι τη Ρούγα.
Ο δεύτερος ο Κουρής κληρονόμησε το κάτω μέρος από την συνοικία των Κακασαγκιάνων μέχρι την συνοικία των Αλμπανεζιάνων.
Ο τρίτος ο Ιωάννης που είχε τ’ όνομα του πάππου του Παλαιολόγου από την συνοικία των Λαβουρεντιάνων μέχρι τον Άγιο Πετράκη κατά μήκος του γκρεμού και μέχρι το καντούνι του Μπαζίνα και την Ρούγα.
Ο τέταρτος γιος ο Λουκάς ή Τσαχούτας κληρονόμησε από την Ρούγα μέχρι τον Άγιο Πετράκη.
Ο πέμπτος ο Γάϊος ή Γάτος κληρονόμησε μεταξύ Τζαχούτα και Κακασαγκιάνων.
Και ο εκτός γιος ο Σαλμπάνος κληρονόμησε από το κάτω μέρος του Παλατιού και αργότερα επεκτάθηκε μέχρι τ’ Αλώνια από το κάτω μέρος του Ταξιάρχη.
 
Ο Μπαζίνας κατείχε την εμπροσθοφυλακή προς τους Λαβουρεντιάνους, σπίτι του είναι το σημερινό σπίτι του Μήτσου Ζαρρέα που το ’χουν κληρονομικό από Μπαζινίτσα.
 
Έτσι η μεγαλύτερη περιοχή εντός του παλιού κάστρου του Οιτύλου και όλοι οι λιμένες, Λιμένι, Τσίπας, Καραβοστάσι, Αρφίγγειας και Χοτάσιας, καθώς και όλος ο κάμπος μαζί με όλες τις εκτάσεις και τ’ αγριώματα που περιέβαλλαν την θάλασσα σε μεγάλη ακτίνα. Το Φρύγανο για παράδειγμα που είναι κάτω από το κάστρο της Κελεφάς ανήκε στους Μιχελιάνους και τελευταία ο Ζερβολέας ως πρόεδρος το κατέγραψε στο κτηματολόγιο της Κοινότητας.
 
Το 1534 Τρεις Μέδικοι–Γιατριάνοι από το Οίτυλο βρίσκονται γραμμένοι στα μητρώα της Ελληνικής Αδελφότητας στην Βενετία. Κανένας άλλος Βοιτυλιώτης δεν είναι γραμμένος, που σημαίνει ότι πρώτοι είχαν την οικονομική δυνατότητα και τα πατριωτικά ερεθίσματα για την οργανωμένη πάλη ενάντια στους Τούρκους. Ο ser Nikolo de Michali Giattro (ο κύριος Νικολός Γιατρός γιος του Μιχάλη), με πληρωμένη του εισφορά για το έτος 1534. O ser Dimitri Giatro da Vittilo (ο κύριος Δημήτρης Γιατρός από το Βοίτυλο), με πληρωμένες του εισφορές για τα έτη 1534 έως και 1538. O ser Piero Giatro da Vittilo (ο κύριος Πιέρρος Γιατρός από το Βοίτυλο), με πληρωμένες εισφορές για τα έτη 1534 έως και 1544.
 
Από το 1570 με ιστορικά έγγραφα από την Βενετία μαρτυρείται η αποδοχή των Μεδίκων απ’ όλους σχεδόν τους Μανιάτες. Ο Veccio Medico, δηλαδή ο Γέροντας Γιατρός δέχεται στο Παλάτι αντιπροσωπείες Βενετών και ονομάζεται ως ο επιφανέστερος σ’ όλη την Μάνη. Βέβαια οι Νικλιάνοι και Κοντοσταυλιάνοι αντιδρούν έντονα μάλιστα ένας Γεώργιος Γερακάρης Κοντόσταυλος, ούτε που ήρθε στο Οίτυλο, αλλά στο τέλος στην εκκλησία απέναντι από το Παλάτι στον Ταξιάρχη, παίρνονται οι οριστικές αποφάσεις από την δημογεροντία Οιτύλου.
 
Το 1582 ο πρωτόπαπας Νικόλαος Μουρήσκος Μέδικος «γενικός γκουβερναδούρος 300 χωρίων και 60 χωρών της Μάνης» στέλνει επιστολή των Μανιατών στον Πάπα, εκεί βλέπουμε όλες τις καπετανίες να υπογράφουν και να παραδέχονται των πρωτοκαθεδρίαν του Οιτύλου. Ακόμη και οι αμφισβητίες Νίκλος και Κοντόσταυλος. Εκεί έρχονται και οι άλλοι Βυζαντινοί τοπάρχες Τρυγονάς, Φωκάς και Μαλεύρης, μάλιστα ο τελευταίος υπογράφει από το «βήτιλο», βλέπετε είχαν φροντίσει οι Μέδικοι να τον κάνουν γαμπρό τους.
Το 1612 ο Πέτρος Μέδικος που αναφέρεται στα υπογεγραμμένα από τους Μανιάτες έγγραφα ως «ο πρώτος του τόπου από τον κάβο Ματαπά έως την Καλαμάτα», είναι ο ιδιοκτήτης τώρα του Παλατιού και δέχεται αντιπροσώπους του βασιλιά της Ισπανίας, του Δόγη της Βενετίας του Δούκα της Σαβοίας, του Πάπα και άλλων όπως του Δούκα του Νεβέρ. Ενορχηστρώνει τους μητροπολίτες της σκλαβωμένης Ελλάδας σε αγώνα αποτίναξης του Τουρκικού ζυγού.
Είναι η πρώτη οργανωμένη απόπειρα επανάστασης, όμως η αντιπολίτευση τώρα είναι έντονη και μέσα στο χωριό του απ’ την αντίπαλη οικογένεια των Στεφανοπούλων, όπου ερίζει για την αρχηγία.
Ο ηγέτης των Στεφανοπούλων συνεργάζεται με την Βενετία όπως προκύπτει από επιστολές του και η τελευταία έχει κάθε λόγο να αποτύχει η επανάσταση για να μη χάσει τα συμφέροντά της.
 
Στα χρόνια του Πέτρου Μέδικου το Παλάτι γίνεται οχυρωμένο φρουριακό συγκρότημα κτίζεται «διαβατικόν» ή «βαστέρνιον» με πολεμίστρες και δίπλα η καμάρα που ελέγχει αφ’ ενός την είσοδο με πολεμίστρες εξωτερικώς με τα νέα όπλα τα λεγόμενα μουσκέτα και εσωτερικά φτιάχνεται η καινούρια σκάλα και αυξάνονται οι αποθηκευτικοί χώροι, σημειωτέον ότι ο Μέδικος ήταν ένας μεγάλος έμπορος και ο πλουσιότερος Μανιάτης. Τότε θα έκτισαν και σφράγισαν τα δυο μεγάλα τοξωτά τοιχαρμάρια του ερειπωμένου σήμερα υπνοδωματίου, γενικά γίνεται μία ανακαίνιση του Παλατιού.
 
Το 1640 αναφέρεται στα έγγραφα της Βενετίας ο «Μιχελής ντι Μέντιτσι πρόσωπο κύρους και επιβολής μεταξύ των Μανιατών», είναι κι αυτός ο επόμενος ιδιοκτήτης του Παλατιού, μετά αρχίζει σιγά-σιγά να υλοποιείται η ιδέα της μετανάστευσης όλων των Μανιατών.
Το 1663 στέλνουν επιστολή στο Φερδινάνδο Μέδικο από κοινού Μέδικοι και Στεφανόπουλοι, όμως για καλή τύχη της Μάνης που θα ερείπωνε, οι δυο αντίπαλες οικογένειες Μέδικοι και Στεφανόπουλοι ξεχυλάνε πλέον το ποτήρι με πόλεμο μεταξύ τους, για τα όμορφα μάτια της Μαρίας κόρης του Γιακουμή Μέδικου που ’κλέψε ο Μιχάλης Λεμιθάκις Στεφανόπουλος ενώ ήταν λογοδοσμένη στο Λυμπεράκη Γερακάρη.
Τα σπίτια των αντιπάλων οικογενειών γίνονται φρούρια, τα παράθυρα χτίζονται γίνονται κι άλλες πολεμίστρες και οι βροντερές αμπάρες πέφτουν πίσω απ’ τις πόρτες. Το Παλάτι γίνεται η ακρόπολη των Μεδίκων τα παράθυρα χτίζονται και φτιάχνονται πολεμίστρες, ζωντανή μαρτυρία παραμένει ως σήμερα το χτισμένο αψιδωτό παράθυρο του υπνοδωματίου του Παλατιού, ακριβώς επάνω από τον καταράχτη, που έμεινε έτσι να δείχνε τ’ άσχημα χρόνια του εμφύλιου των δύο οικογενειών. Το σοβατισμένο ασβεστοκονίαμα εξωτερικώς μαρτυρεί την μονιμότητα της έχθρας για αρκετά χρόνια και η πολεμίσρα επιβεβαιώνει τον αμυντικό σκοπό.
Το 1671 μεταναστεύουν οι Μέδικοι στην Ιταλία.
Το 1675 οι Στεφανόπουλοι στην Κορσική.
Από το 1690 οι Στεφανόπουλοι με την βοήθεια των Βενετών γίνονται διοικητές της Μάνης, στο Οίτυλο έρχονται κάτω απ’ την αρχηγία του και υπογράφουν όλοι οι καπενάνιοι και προεστοί Μαλεύρης, Φωκάς, Τριγονάς κ.λ.π.
 
Οι Στεφανόπουλοι διατηρούν την πρωτοκαθεδρία της Γερουσίας του Οιτύλου πλέον, περιοριζόμενοι από του Μπέηδες μέχρι το 1821.
Οι Μέδικοι και ιδιαίτερα οι Μιχελιάνοι, ιδιοκτήτες του Παλατιού στην πλειοψηφία τους έχουν μεταναστεύσει, όμως κάποιος Μιχελής που θυμότανε τις δόξες και την ηγεσία της Μάνης από την γενιά του, διεκδίκησε από τους Βενετούς την πρωτοκαθεδρία, τότε οι Βενετοί του κόλλησαν το υβριστικό παρατσούκλι Ντεκούλο, και λόγω άγνοιας το τι σημαίνει στα Ιταλικά το απεδέχθη και έμελλε να γίνει επώνυμο. Μάλιστα αργότερα τα παιδιά του Γεωργίου Ντεκούλου Μεχελή δόξασαν τ’ όνομά τους σπουδάζοντας στην Κων/λη γύρω στα 1750, ήρθαν εκεί σ’ επαφή με τις μυστικές υπηρεσίες της Ρωσίας, που τους τροφοδότησαν με χρήματα, έχτισαν μοναστήρι τον Οκτώβρη του 1758 στο Οίτυλο, Ο Δανιήλ έγινε επίσκοπος Μαϊνης κι ο αδελφός του Νικηφόρος πρωτοσύγκελος και προετοίμασαν την δεύτερη μεγάλη προσπάθεια αποτίναξης του Τουρκικού ζυγού στην επανάσταση του 1770.
Οι Μιχελιάνοι-Ντεκουλιάνοι διαμένουν πλέον στην θέση Καρύδι όπου χτίστηκε το μοναστήρι, στο Παλάτι διατηρούν την μεγάλη αίθουσα να μένουν όποτε αναβαίνουν και θέλουν να διανυκτερεύσουν στο Οίτυλο.
Το Παλάτι γίνεται η έδρα του επισκόπου Μαϊνης στην πρωτεύουσα που είναι το Οίτυλο.
 
Οι Ντεκούλοι έβγαλαν κι άλλους Δεσπότες ένας μάλιστα λεγόταν επίσης Δανιήλ Ντεκουλάκης το 1792.
Η απελευθέρωση του 1821 και η δημιουργία κράτους απαιτείται η ύπαρξη σχολείου, τότε παραχωρούν απλόχερα οι Ντεκουλιάνοι και ο Δεσπότης το Παλάτι για την στέγασή του, που διατηρήθηκε μέχρι τις ημέρες των γονιών μας στεγάζοντας το τετρατάξιο Δημοτικό σχολείο αρρένων.
Το καινούργιο σχολείο άρχισε να κτίζεται το 1927 από τους Πατουχαίους και τέλειωσε το 1931 από τους Τσούσηδες.
 
Γύρω στα 1927-28 το Παλάτι υπέστη μετατροπές, για την υγεία των παιδιών χτίστηκαν και σφαλίστηκαν τα τρία βορειοδυτικά παράθυρα, γιατί έμπαινε ο παγερός βοριάς και η φυματίωση θέριζε. Τότε άνοιξαν 4 μεγάλα παράθυρα στο νοτιοανατολικό τοίχο με 2 μεγάλες πόρτες προς τον λιακό, μεγάλωσαν και το παράθυρα προς τον Ταξιάρχη και πρόσθεσαν τις άκομψες τσιμεντόπλακες ως ανώφλια.
Ο νοτιοανατολικός τοίχος όπως έχω πληροφορηθεί από τους παλιότερους είχε 2 αψιδωτά παράθυρα και μια επιβλητική αψιδωτή πόρτα, με τα δύο κιονόκρανα από τον ναό του Σέραπι, που έγινε ο πρώτος Χριστιανικός ναός της Παναγιάς Σωτήρας και όταν κατεστράφη από τους επιδρομείς οι δεσποτάδες τα εντοίχιζαν στις εκκλησίες του Οιτύλου, το μεγαλύτερο μάλιστα το έστειλαν στην μητρόπολη Κορίνθου, έτσι τα έδωσαν στο Παλάτι χάριν ευλογίας.
Όταν χτίστηκε η νέα είσοδος του παλιού σχολείου ευτυχώς τοποθετήθηκαν ξανά και σώζονται μέχρι σήμερα.
 
Ένας έμπειρος μπορεί να διακρίνει σ’ ένα μικρό τμήμα τοίχου του υπνοδωματίου, που εφάπτεται με τον τοίχο της αίθουσας προς τον λιακό ένα μικρό τμήμα αψιδωτής πόρτας ή παραθύρου.
 
Το Παλάτι απειλήθηκε πολλές φορές η ολοσχερής καταστροφή του, όμως η αρχαιολογική υπηρεσία έδειξε το ενδιαφέρον της καταγράφοντάς το και υποστηρίζοντάς το με παρεμβάσεις σημάτων κ’ επιστολών. Πιστεύω ότι είναι κληρονομικά δεμένο από τους προγόνους μας μ’ ευχές ή κατάρες μπορεί να στέκεται γερασμένο ή κουρασμένο απ’ τα βάσανα μα καραδοκεί την αναστήλωσή του.
 
 
 

Σχόλια

Υποβλήθηκε από Καρολίνα Αννίνου (χωρίς επαλήθευση) στις .

εξαιρετικό το άρθρο σας, πολλά διάσπαρτα στοιχεία μπαίνουν επιτέλους σε λογική σειρά!
Ευχαριστώ!

Προσθήκη νέου σχολίου

Plain text

  • Δεν επιτρέπονται ετικέτες HTML.
  • Διευθύνσεις ιστού και e-mail μετατρέπονται αυτόματα σε παραπομπές.
  • Αυτόματες αλλαγές γραμμών και παραγράφων.