Η επανίδρυση της Σπάρτης μετά την Τουρκοκρατία

Η επανίδρυση της Σπάρτης μετά την Τουρκοκρατία
Λίγο μετά την απελευθέρωση της Ελλάδας από τους Τούρκους, το 1834 με διάταγμα τον βασιλιά Όθωνα επανιδρύεται η Σπάρτη σε εκπλήρωση της επιθυμίας του Λουδοβίκου Α΄, πατέρα του Όθωνα και σε πολεοδομικό σχέδιο του Βαυαρού Εδουάρδου Σάουμπερτ. Την πρωτοχρονιά του 1837 έγινε η επίσημη εγκατάσταση των αρχών και των πρώτων κατοίκων που ήλθαν από το Μυστρά. Η σημερινή Σπάρτη είναι χτισμένη νότια από το κέντρο της αρχαίας ομώνυμης πόλης, κοντά στη δεξιά όχθη του ποταμού Ευρώτα. Η πεδιάδα που απλώνεται γύρω της είναι καταπράσινη από ελιές, πορτοκαλιές, λεμονιές, μουριές και άλλα δέντρα. Στα νοτιοδυτικά υψώνεται το ξακουστό βουνό ο Ταΰγετος, με τις πανύψηλες κορυφές και την άγρια ομορφιά του. Στα ανατολικά της πόλης βρίσκεται η οροσειρά του Πάρνωνα που είναι κατάφυτη από έλατα και άλλα δέντρα.
 
 
Πληθυσμός
 
Στις αρχές του 20ου αιώνα ο πληθυσμός της Σπάρτης έχει φθάσει τους 6.000 κατοίκους, από τους 3.600 που ήτανε το 1880. 
Αναλυτικά στα σύγχρονα χρόνια έχουμε:
 
•1961: 10.412
•1981: 11.911
•1991: 13.011 (πόλη), 16.322 (δήμος)
•2001: 14.817 (πόλη), 18.184 (δήμος)
•2012: 15828  (πόλη), 30.800  (δήμος)
 
 
Στοιχεία για την περιοχή μέχρι τις αρχές του 20ου αιώνα
 
Το 1804 ο Άγγλος περιηγητής William Martin Leake που επισκέφτηκε την Ελλάδα κάνει λόγο για την εξαιρετική ελαιοπαραγωγή του Μυστρά, τονίζοντας ότι ‘‘κάθε μεγάλο σπίτι είχε και την στέρνα του για την εναποθήκευση των λαδιών’’, καθώς και ότι η Μάνη παρήγαγε 8.000-10.000 βαρέλια των 48 οκάδων λάδι που εξαγόταν στη Μαύρη Θάλασσα, στην Ιταλία και στο Τριέστι. 
Το 1806 ο Γάλλος συγγραφέας Φραγκίσκος Σατωβριάνδος μαζί με έναν οδηγό και έναν Έλληνα διερμηνέα περιηγήθηκαν στη Λακωνία περιγράφοντας αναλυτικά τα περιβόλια και τους δρόμους. Αναφέρθηκε στις Αμύκλες, στο Παρώρι, στη Μαγούλα και στο Μυστρά. Ο συγγραφέας μιλώντας για την Σπάρτη επισήμανε ότι εκείνη την περίοδο η γύρω περιοχή της ήταν ακαλλιέργητη. Επίσης επισήμανε ότι η Μαγούλα κάποτε ήταν ένα σημαντικό τουρκοχώρι αλλά εκείνη την εποχή δεν ήταν παρά ένα ερείπιο! Επίσης παρατηρεί ότι οι μαθητές ήταν σκληραγωγημένοι έτσι ώστε να αρκούνται σε λίγους καρπούς ελιάς ή λίγα λαχανικά. Το ίδιο λιτοδίαιτοι ήταν και οι περισσότεροι κάτοικοι οι οποίοι κατοικούσαν σε φτωχικά σπίτια. Εκτός από λίγους πλούσιους άρχοντες οι περισσότεροι  φορούσαν φτωχικά ρούχα φτιαγμένα κυρίως από τους ίδιους όπως και τα περισσότερα αγαθά που είχαν ανάγκη. Τα καταστήματα και τα εμπορεύματα ήταν σπάνια και ήταν προσιτά μόνο για τους πλουσίους. 
Στο 19ο αιώνα οι κάτοικοι της Σπάρτης είχαν καλλιέργειες μουριών κάτι που τράβηξε το ενδιαφέρον των εμπόρων. Τα κυριότερα προϊόντα ήταν τα κουκούλια, το μέλι, λίγα κτηνοτροφικά και λίγα σφάγια. Το κέντρο του εμπορίου ήταν ο Μυστράς όπου κάθε Αύγουστο γινόταν το μεγάλο πανηγύρι. Η οικονομία στη Σπάρτη την πρώτη οθωμανική περίοδο ήταν υποτονική και οι μέθοδοι παραδοσιακοί, τα ελαιοπιεστήρια ήταν χειροκίνητα και είχαν μικρή απόδοση και ακόμη υπήρχαν νερόμυλοι και νεροτριβές.
Κανένα αρδευτικό ή αποξηραντικό έργο δεν υπήρχε στην περιοχή εκτός από ένα αντιπλημμυρικό στην κοίτη του Βασιλοπόταμου κοντά στο Γύθειο. ΤΟ 1828 μετά την απελευθέρωση από τους Τούρκους οι Σπαρτιάτες ασχολήθηκαν αποκλειστικά με τη γεωργία. Καθώς ο Όθωνας ανασυγκροτούσε τη Σπάρτη είχε κάνει πρόβλεψη να γίνει μία μεγάλη βιοτεχνική πόλη πράγμα που δεν έγινε ποτέ.
Οι αγρότες της Λακωνίας ασχολούνταν, σε όλη τη διάρκεια της περιόδου από τα μέσα του 19ου έως του 20ου αιώνα, κυρίως με την καλλιέργεια της ελιάς και της μουριάς. Συγκεκριμένα ο νομός Λακωνίας το 1860, σύμφωνα με τα στοιχεία που παραθέτει ο Α. Μανσόλας, κατείχε τη πρώτη θέση στην Ελλάδα την παραγωγή λαδιού και μουρόφυλλων, απαραιτήτων στη σηροτροφία. Σύμφωνα με τη Στατιστική του Υπουργείου Εθνικής Οικονομίας, στις αρχές του 20ού αιώνα κατείχε τη δεύτερη θέση και στην παραγωγή λαδιού, μετά το νομό Λάρισας. Το 1875 και το 1911 οι περισσότερες μουριές του νομού βρισκόταν στην επαρχία Λακεδαίμονος, τρίτη σε αριθμό μουριών από όλες τις επαρχίες της Ελλάδας. 
 
Όπως βλέπουμε λοιπόν η οικονομία του νομού Λακωνίας κατά το β’ μισό του 19ου αιώνα στηριζόταν κυρίως στη γεωργία, ενώ η κτηνοτροφία που υπήρχε στις ορεινές περιοχές αποτελούσε συμπληρωματική δραστηριότητα των κατοίκων για την ενίσχυση του οικογενειακού τους εισοδήματος. Τα στοιχεία που υπάρχουν για αυτή την εποχή δείχνουν ότι  το μεγαλύτερο ποσοστό των κατοίκων ήταν γεωργοί.
 
                Γεωργοί       Κτηνοτρόφοι  Εμποροι
   1861     69,25%            10,14%         1,54%
   1870     67,81%             9,59%          2,62%
 
Ακόμη υπήρχαν ελώδεις εκτάσεις 20.000 στρέμματα περίπου, το σιτάρι καταλάμβανε τη μεγαλύτερη έκταση, ύστερα ακολουθούσαν ο αραβόσιτος, η κριθή και ο σμύγος. Οι Σπαρτιάτες καλλιεργούσαν το έδαφος με εργαλεία όπως: άροτρο, τσουγκράνα, τσάπα, δρεπάνι , για το αλώνισμα χρησιμοποιούσαν τα ζώα μέχρι το τέλος του 20ού αιώνα με τα οποία έκανε και όλες τις μετακινήσεις τους και τις μεταφορές αγαθών. Όπως ήδη έχουμε αναφέρει η οικονομία της πόλης αυτή την εποχή χαρακτηρίζεται από μεγάλο βαθμό αυτάρκειας δηλαδή τα νοικοκυριά παράγουν πολλά αγαθά για αυτοκατανάλωση. Η εμπορική κίνηση είναι σχεδόν ανύπαρκτη, περιορίζεται στο κέντρο της πόλης με το εβδομαδιαίο παζάρι αγροτικών προϊόντων και τη λειτουργία κάποιων καταστημάτων στο χώρο που βρίσκονται οι καμάρες σήμερα προς το βορρά.
 
Στα παλιά έγγραφα που υπήρχαν για την Σπάρτη και που σώζονται μέχρι σήμερα  αναφέρεται για πρώτη φορά το 1845,   ότι υπήρχε μόνο ένα κατάστημα. Αυτό  ήταν ένα μεταξουργείο, πιθανότατα το μόνο που υπήρχε .Σχεδιαζόταν μάλιστα να ανοίξουν νέες επιχειρήσεις δίπλα του. Βυρσοδεψεία και βαφεία. Όμως οι κάτοχοι του μεταξουργείου ήταν κάθετοι σε αυτό διότι η ανέγερση  νέων επιχειρήσεων θα σήμαινε και καταστροφή του μεταξουργείου. Αντίθετα, ήταν σύμφωνοι να γίνουν  οι επιχειρήσεις μακριά από αυτούς και κοντά στο ποταμό Ευρώτα . Αργότερα το 1852-1853, στο σχέδιο της κεντρικής πλατείας της Σπάρτης προβλεπόταν η ανέγερση δημοτικών παραπηγμάτων, και στις γωνίες άλλων οικοδομικών τετραγώνων, γύρω από την πλατεία, ανέγερση δημοσίων καταστημάτων. Ήδη υπήρχε στην κεντρική πλατεία, οικοδομημένο  δημόσιο κατάστημα, στο οποίο στεγαζόταν ταυτόχρονα, η Νομαρχία, η Εφορία το Ταμείο και τα Ταχυδρομείο .
Εξαιρετικά ενδιαφέροντα στοιχεία , ως προς την ανέγερση δημοσίων καταστημάτων  και κοινωφελών ιδρυμάτων στην κεντρική πλατεία της Σπάρτης  παρέχουν  η αγόρευση του Υπουργού των εσωτερικών στην Βουλή, το απόσπασμα των πρακτικών της  κατά την  IST συνεδρίαση της στις 25 Αυγούστου του 1856 και ο νόμος ΤΘΞ που ψηφίστηκε από τον Όθωνα την Βουλή και την Γερουσία.
Όπως προκύπτει στη νέα Σπάρτη έγιναν έργα υποδομών και  λιθοστρώθηκε το 1889.
 
 
 
Αξίζει να σημειωθεί ότι στο Βαυαρικό ρυμοτομικό σχέδιο της πόλης  είχε γίνει και πρόβλεψη μίας βιοτεχνικής ζώνης, με την χωρομέτρηση της χρήσης “βαφεία” σε ένα οικοδομικό τετράγωνο στο βορειοδυτικό άκρο του σχεδίου πόλης, εκεί όπου και πριν μερικά χρόνια υπήρχαν ακόμα τα παλιά εργοστάσια επεξεργασίας μετάξης και τα βυρσοδεψεία.
 
 
Το αρχικό σχέδιο πόλης της Σπάρτης (του Stauffert)
 
 
 
Άποψη της Σπάρτης περί το 1900
 
Αξίζει να σημειώσουμε ότι ένα από τα πρώτα κτίρια που ανεγέρθηκαν στην νέα πόλη, περί το 1840, ήταν το εργοστάσιο παραγωγής και επεξεργασίας μετάξης του Κων. Δουρούτη. Κατά πάσα πιθανότητα το εργοστάσιο αυτό ταυτίζεται με το ισόγειο κτίριο που βρισκόταν  στην γωνία Λεωνίδου & Διοσκούρων. Εκτός όμως από την μονάδα αυτή δημιουργούνται και άλλες. Υπήρχαν τότε στην πόλη εννέα μονάδες  με ετήσια συνολική  παραγωγή 19.500 οκάδων. Δυστυχώς από τα βιομηχανικά αυτά κτίρια δεν έχει απομείνει κανένα. 
 
 
Φερόμενο ως εργοστάσιο του Δουρούτη
 
 
Στο βάθος το μεταξοκλωστήριο & βυρσοδεψείο «Γκορτσολόγου – Λαδόπουλου»
 
 
Ότι απέμεινε από την πυρκαγιά στο μεταξοκλωστήριο Ρηγόπουλου που βρισκόταν στην γωνία Διοσκούρων & Γκοτρσολόγου)
 
 
 
Αξονομετρικό υδροκίνητου ελαιοτριβείου στο Χατίπι
 
 
Ότι έχει απομείνει από τον εξοπλισμό του υδροκίνητου ελαιοτριβείου
 
 
Ο νερόμυλος Φιλιππόπουλου                        Το τοξωτό κανάλι μεταφοράς 
στην Σπάρτη όπως ήταν παλιά                    του νερού, στο υδροκίνητο ελαιοτριβείο
 
 
 
Ο νερόμυλος Φιλιππόπουλου όπως είναι σήμερα
 
 

Προσθήκη νέου σχολίου

Plain text

  • Δεν επιτρέπονται ετικέτες HTML.
  • Διευθύνσεις ιστού και e-mail μετατρέπονται αυτόματα σε παραπομπές.
  • Αυτόματες αλλαγές γραμμών και παραγράφων.