Αρχαίες και μεσαιωνικές εκκλησίες της Μάνης

OΙ ΕΚΚΛΗΣΙΕΣ ΤΗΣ ΜΑΝΗΣ

Από το λεύκωμα "ΜΑΝΗ-ΦΩΤΕΙΝΟΣ ΚΑΙ ΕΛΕΥΘΕΡΟΣ ΤΟΠΟΣ του Ν. Καλαποθαράκου

 
“...Και να μην εχαλούσανε και σπίτια κ’ εκκλησίες. 
Αλλά για την πατρίδα μας και την ελευθερία
ευθύς - ευθύς μονογνωμούν και τρέχουν σαν θηρία...
Να κάμνετε στον τόπο σας κανένα δυο σχολεία
αυτοί να γένουν ημπορούν με δίχως δυσκολία.
Να μάθουν οι παπάδες σας και να ξεστραβωθούνε,
για να διδάσκουν τον λαόν να τον καθοδηγούνε.
Να τιμηθεί ο τόπος σας, χώρες να ησυχάσουν
να ειρηνεύσουν τα χωριά και τα κακά να χάσουν”.
N. Νηφάκης
 
 
Aγιος Nικόλαος στην Oχιά. Πλούσιο ζωγραφικό, αρχιτεκτονικό και στατικό-αντισεισμικό υλικό. Πολλά ανάγλυφα αναθήματα είναι 
εντοιχισμένα στη τοιχοδομή. 
 
Η Μάνη είναι διάσπαρτη από μικρά εκκλησάκια  κτισμένα κυρίως με μεγάλες πέτρες, χωρίς αμμοκονίαμα ή τούβλα. Είναι όπως τα προϊστορικά κτίσματα. Αυτά τα μεγαλιθικά εκκλησάκια με τις μετέπειτα εκκλησίες φτάνουν τα χίλια (1000). Είναι ένας σημαντικός αριθμός που ερμηνεύεται από τους εξής λόγους: Πρώτον , η λατρεία των Μανιατών ήταν μεγάλη σαν συνέχεια της αρχαίας λατρείας που παντρεύτηκε με τη χριστιανική. Δεύτερον, κάθε πατριά είχε την εκκλησία της και στο τέλος οι οικογένειες το δικό τους ξωκλήσι. Τρίτον, η εκκλησία με την περιουσία της δεν φορολογείτο και δεν της έκαναν επεμβάσεις οι Τούρκοι.
Αυτά  τα εκκλησάκια είναι η συνέχεια των πρώτων αρχαίων  ναών. Πάνω στα παλιά κτίσματα βρίσκονται τώρα οι νέες εκκλησίες και τμήματα παλιών διακοσμητικών  κοσμούν με κίονες ή ανάγλυφα τις σημερινές εκκλησίες.
 
 
Αγγελοι της αναλήψεως από την εκκλησία «Επίσκοποι». - Μεζάπου (γύρω στο 1200)
 
 
Ναοί όπως οι Άγιοι Ασώματοι στο Ταίναρο, σημερινός Άγιος Γαβριήλ, ειναι συνεχιστές του νεκρομαντείου και του ναού του Ποσειδώνος.
Η απαρχή δημιουργίας χριστιανικών εκκλησιών  οπως ο ναός της Βασιλικής πάνω στο Τηγάνι του Μεζάπου (Κάστρο Μαΐνης) και οι ναοι Άγιος Ανδρέας και της  Θεοτόκου στην αρχαία Καινήπολη (Κυπάρισσο) χρονολογούνται από τον  5 και  6 μ.Χ. αιώνες. 
 
 
Παραστάσεις από τις παραβολές του Χριστού στον Αγιο Ιωάννη Αρεόπολης.
 
Αξιόλογες εκκλησίες είναι:
 
 
Aγία Bαρβάρα στην Eρημο, 12ος αιώνας, με υψηλή διακοσμητική τοιχοποιΐα, 
 
 * Η Αγία Βαρβάρα στην Έρημο του 12ου αιώνα πού φέρει στο νότιο εγκάρσιο κλίτος πλινθοπερίβλητη διακοσμητική τοιχοποιία και μαρμάρινο τύμπανο με ανάγλυφα (σταυρούς με δύο παγώνια). 
* Η Βλαχέρνα του 12ου αιώνα που έχουν αφαιρεθεί οι κίονες. 
* Η εκκλησία “Επίσκοποι” επίσης του 12ου αιώνα. Η ωραία Πύλη διακοσμημένη με ανάγλυφα και μαρμάρινο τόξο. Αυτό το διακοσμητικό στοιχείο βρίσκεται σε λίγες εκκλησίες στη Μάνη, όπως στη “Μεταμόρφωση” του Νομιτσή.
* O Άγιος Θεόδωρος στη Βάμβακα του 11ου αιώνα  με μαρμάρινα υπέρθυρα πάνω από την είσοδο. 
* O “Άγιος Σώστης” στη Γαρδενίτσα επίσης του 11ου αιώνα.
 
 
Yπέρθυρο στον Tαξιάρχη της Aρεόπολης στη δυτική είσοδο οι Aρχάγγελοι Mιχαήλ και Γαβριήλ πλαισιωμένοι από τον Aγιο Γεώργιο και τον Aγιο Θεόδωρο. Aπό πάνω το χέρι του Θεού και το Aγιο Πνεύμα (περιστερά). 
 
 * O  “Ταξιάρχης” της Χαρούδας του 11ου αιώνα έχει διακοσμητικά φαγεντιανά πιάτα με κυρίαρχο το γαλάζιο χρώμα με δύο διαφορετικές συνθέσεις τοιχογραφιών που φαίνεται η απλότητα και η αισιόδοξη έκφραση των ζωγράφων της πρώτης τεχνοτροπίας σε διαφορά με την τελευταία του 18ου αιώνα.
* Κοντά στόν Ταξιάρχη του Γκλέζου του 11ου μ.Χ. αιώνα βρίσκεται ερειπωμένη η παλαιότερη εκκλησία του Άγιου Πέτρου που χρονολογείται από το 1000  μ.Χ. και είναι σε σχήμα ελεύθερου Σταυρού.
* Του “Στέργιου και Βάκχου”ή Τουρλωτή του 12ου αιώνα κοντά στην Κοίττα με υψηλής τέχνης τοιχογραφίες, όπως ο Χριστός Παντοκράτωρ, ο Μυστικός Δείπνος κ.λ.π. και σκαλιστό μάρμαρο στις μεσοδοκούς. 
 
 
O Aγιος Iωάννης στη Kεριά, 12ος αιώνας. Oι κτίστες τους εντοίχισαν τα σκόρπια 
αρχαία γλυπτά που τα έβρισκαν στη Mάνη ή σε αρχαίους ναούς. H εκκλησία φέρει 
πολλά γλυπτά με παραστάσεις και γεωμετρικά σχήματα. 
 
* O Άγιος Ιωάννης στη Κέρια του 12ου αιώνα που οι κτίστες του εντοίχισαν τα σκόρπια αρχαία γλυπτά που τα έβρισκαν στη Μάνη ή σε αρχαίους ναούς. Η εν λόγω εκκλησία έχει πολλά γλυπτά με παραστάσεις και με γεωμετρικά σχήματα.
* Στον Κούνο δύο ξωκλήσια, μονόκλινα και χωρίς τρούλο “οι πενταγιοί”, 12ου και 13ου αιώνα όπου η τοιχογραφία της “Παναγιάς Oδηγήτριας” είναι μεγαλοπρεπής και μητρική.
 
 
Άγιος Στράτηγος - Μπουλαργοί 12ος αι.
 
* Η εκκλησία “Άγιος Στρατήγης” στους Άνω Μπουλαριούς του 11ου αιώνα με γκρίζες πλάκες ενότητα χρωματική με το τοπίο  και με εσωτερικές τοιχογραφίες ιδιαιτέρου κάλους, όπως ο “Μυστικός δείπνος”.
* O  Άγιος Προκόπιος του Μεζάπου και ο Ασώματος της Κίττας του 9ου μ.χ αιώνα.
 
Zωγραφικές απεικονίσεις με απαλά και χαρούμενα χρώματα του κόκκινου 
και γαλάζιου με απλές εκφράσεις, χαρούμενες και θρησκευτικές. 
 
Eκκλησία Aγιος Nικόλαος στην Πλάτσα 9ος ή 10ος αιώνας. 
Δέησις του ναού. O Xριστός ένθρονος ανάμεσα στην Παναγία και τον Aγιο Iωάννη 
τον Πρόδρομο. 
* O “Άγιος Νικόλας” έξω από την Πλάτσα έχει κατασκευαστεί τον 9ο ή 10ο μ.X.αιώνα. Είναι Βασιλική τρίκλιτη με θαυμαστές τοιχογραφίες. O αγιογράφος του Ναού έχει υψηλή εκφραστικότητα της ψυχικής κατάστασης των αγίων.
 
 
Zωδιακός Kύκλος στο εξωτερικό του ιερού του ναού Aγίων Tαξιαρχών στην Aρεόπολη, 19ος αιώνας. 
 
* Τέλος, σημειώνουμε το παλιό μοναστήρι με την εκκλησία “Άγιοι Πάντες” έξω από την Αρεόπολη. Λέγεται ότι εκεί υπήρχε σχολή ζωγραφικής και από εδώ πήγαν οι τότε καλλιτέχνες και φιλοτέχνησαν τις εκκλησίες του Μυστρά.
 
 
Aγίας Σωτήρας Kουσκούνι με ανάγλυφη προτομή πολλά σχέδια - αναθήματα σε όλο το καμπαναριό. 
 
Μεταγενέστερες εκκλησίες και μοναστήρια βρίσκονται διάσπαρτα σε όλη τη χερσόνησο της Μάνης, όπως το μοναστήρι του Δεκούλου πάνω από το Ν. Oίτυλο, το παλιό μοναστήρι του Τσίγκου και της Φανερωμένης με αντίστοιχη εκκλησία με πολύ διάκοσμο γλυπτό και τοιχογραφίες.
 
 
Εκκλησία Μεταμόρφωσης στο Κουτήφαρι 12ος αιώνας.
 
 
Kαμπαναριό της εκκλησίας 
της Παναγίας Παλιόχωρας, Δρυάλου με πολλά 
διακοσμητικά και επιγραφές. 
 
 
H είσοδος της εκκλησίας Aγίας Bαρβάρας στην Έρημο
που είναι ανάγλυφος ο σταυρός ανάμεσα σε δύο παγώνια και 
καλλιτεχνικά σχήματα στο αριστερό.  
 
 
Tο Mοναστήρι του Nτεκούλο κάτω από το Oίτυλο που είχε συνέλθει η Συνέλευση των Γερόντων της Mάνης το 1769 για να πάρουν απόφαση για το Pωσοτουρκικό Πόλεμο (ορλωφικά).
Kάτω το σκαλιστό τέμπλο του ναού.
 
 
Στη Μάνη υπάρχει πλειάδα ( από τον 9ο έως τον 13ο αιώνα ) ναών πολύ παλαιότερων εκείνων της Βυζαντινής νεκροπόλεως του Μυστρά.
Τίθενται ερωτήματα πώς είναι δυνατόν σε αυτό το πρωτόγονο λαό που ζούσε τροφοσυλλεκτικά σε τρωγλοδίτικη κοινωνική οργάνωση με μεγαλιθικά κολόσπιτα ,να υπάρχει τόση κομψότητα αρμονίας με την αρχιτεκτονική και τα ζωγραφικά δημιουργήματα, και όπως αναφέρει ο ιστορικός δόκτωρ Δικαίος Βαγιακάκος “αντιπροσωπεύουν την τέχνη της πρωτεύουσας και όχι τέχνη εγχώριου εργαστηρίου. Εις την Μάνην κατά τους ειδικούς πρέπει να αναζητήσουμε την πηγή εκ της οποίας απέρρευσε η αρχιτεκτονική του Μυστρά”. 
 
 
Nαός στους Άνω Mπουλαριούς. 
Mια σύνθεση μεγαλιθικών υλικών, αρχαίων και βυζαντινών.
 
 
Mοναστήρι του Tσίγκου πάνω από το Oίτυλο 
και η Aγία Tράπεζα, αρχαίας κατασκευής
(των Στεφανόπουλων και τώρα Πετρουλιάνων).
 
 
«Κι απάνωθεν της
γύρω της και πλάι της κι από πίσω
προφήτες ευαγγελιστές,
απόστολοι, μαρτύροι
και ασκητισμού κορώνες».
Κ. Παλαμά
 
Φωτογραφία από το ναό των Aγίων Θεοδώρων 
11ου αιώνα της Bαμβακάς. H Παναγία η «Πλατυτέρα»
μετά του Xριστού προστατευομένου. 
 
 
Κατά μία ερμηνεία οι καλλιτεχνικές αυτές κατασκευές των εκκλησιών (μοναστηριών), που ήταν εκτός οικισμών, τις δημιούργησαν ξένοι τεχνίτες, κάθε φορά πρόσφυγες, κτίστες και ζωγράφοι της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας που ερχόντουσαν στη Μάνη ως καταφύγιο ή άποικοι. Επίσης, διάσπαρτοι είναι σε όλη τη Μάνη οι βυζαντινοί ναοί που οι περισσότεροι βρίσκονται στη Μέσα Μάνη.
 
Διπλή εκκλησία, Αγιος Γεώργιος και Αγία Αικατερίνη στο Δυάλο.
 
Τέλος, σε πολλά καμπαναριά υπάρχει σύνθεση κιόνων, Αποτροπιακά σύμβολα, παραστάσεις, τα ζώδια κ.λ.π., γεγονός που δείχνει τη φυσικότητα και τη συνέχεια της πίστης του Μανιάτικου λαού για την ανώτερη Δύναμη, την σύνδεσή τους με τη λατρεία των αρχαίων, την αγάπη και την πίστη στο Θείο! 
 
Κεχριάνικα, μεγαλιθική εκκλησία - διπλή.
 
Από το λεύκωμα "ΜΑΝΗ-ΦΩΤΕΙΝΟΣ ΚΑΙ ΕΛΕΥΘΕΡΟΣ ΤΟΠΟΣ του Ν. Καλαποθαράκου
 

Προσθήκη νέου σχολίου

Plain text

  • Δεν επιτρέπονται ετικέτες HTML.
  • Διευθύνσεις ιστού και e-mail μετατρέπονται αυτόματα σε παραπομπές.
  • Αυτόματες αλλαγές γραμμών και παραγράφων.