«ΕΓΩ» και οι «ΑΛΛΟΙ», σήμερα και ίσως... αύριο

Γράφει ο
Μιχάλης-Θαλής Πουλαντζάς
Καθηγητής Κοινωνιολογίας
στο Παν/μιο Ρώμης
 
 
 
Ψηφίστε τους ελεύθερους!
 
 
Οι αναζητήσεις των νέων:
• Μια βαθειά κοινωνιολογική ματιά
για το πώς σκέπτονται σήμερα οι νέοι
• Ένα αμείλικτο κατηγορώ για τη γενιά μας
• Αφήστε τους νέους ελεύθερους να αποκτήσουν
την πολιτισμική ταυτότητα της εποχής τους,
για να την αλλάξουν!
 
 
 
Οι Έλληνες - οι αρχαίοι, δυστυχώς, για ‘μας - ήταν οι πρώτοι που επιχείρησαν να ρίξουν μια αντικειμενική ματιά, αν όχι θεώρηση, στον κόσμο που τους περιέβαλλε.
Προσπάθησαν, δηλαδή, να καταλάβουν τη θέση των ανθρώπων στον κόσμο και τους κανόνες που έπρεπε να διέπουν τις πράξεις τους, με την άσκηση της λογικής, εξ ου και η αρχή ότι ο άνθρωπος είναι ον λογικό.
Έτσι, καλλιέργησαν ιδέες και θέσεις που έχουν παραμείνει μέχρι σήμερα η βάση κάθε φιλοσοφικού στοχασμού. Ασχολήθηκαν με την προέλευση του φυσικού χώρου, της κίνησης των ουράνιων σωμάτων και την προέλευση της ανθρώπινης φυλής. Ομιλούν και προσδιορίζουν με επιστημονικούς και φιλοσοφικούς όρους, το φυσικό σύμπαν, την ενέργεια, τη σύγκρουση, την ερμηνεία της ύλης και την αρμονική μαθηματική κατασκευή της μορφής που προσλαμβάνει η ύλη.
Προσεγγίζουν σχεδόν τα πάντα και στον θεωρητικό και στον πρακτικό ορθολογιστικό και ενσυνείδητο πραγματισμό. Προσεγγίζουν και ερμηνεύουν τα πάντα - σχεδόν -, όλα όσα ευρίσκονται και ανήκουν στην επιστήμη σε όλες τις εκφάνσεις και διαιρέσεις της και, κυρίως, με όλα τα θέματα, όπως η σκέψη ανάμεσα στην αισθητή πραγματικότητα και τον διαλογισμό.
Ανακαλύπτουν το ωραίο, το δίκαιο και το ηθικό. Αυτές οι πρώτες απόπειρες πραγματικής φιλοσοφικής σκέψης ενάντια στον παραλογισμό και την ασυναρτησία της παραδοσιακής μυθολογίας και των υλιστικών αξιών, αποτέλεσαν πραγματικά μια επανάσταση, που επρόκειτο δυστυχώς, να την πληγώσει θανάσιμα η εποχή μας.
 
Ποια είναι η εποχή μας;
Η εποχή του μηδενισμού, της αμάθειας και της παράλογης συμπεριφοράς που οδηγεί μοιραία στη σύγκρουση και την καταστροφή. Καταστροφή αρχών, αξιών, πιστεύω και κυρίως προσδοκίας, ελπίδας και ονείρου.
Αυτή την εποχή, λοιπόν, που καλλιεργεί την επίδειξη του κενού, τη μισαλλοδοξία της μιζέριας και την πνευματική ανυπαρξία, με την καλλιέργεια της βαρβαρότητας και των ενστίκτων, προσπαθεί η γενιά μας να τη φορτώσει στους νέους. Η γενιά μας, εκτός των άλλων, είναι και δειλή, με αφοριστικά ευχέλαια προσπαθεί να λυτρωθεί από τις αμαρτίες της. Δημιουργεί στους νέους ανθρώπους συναισθηματική στέρηση, τους οδηγεί σε ανεπαρκή ικανότητα αντίδρασης απέναντι στο δίπολο ευχαρίστησης - πόνου, που είναι η συναισθηματικότητα και, βεβαίως, στην πράξη η συναισθηματική στέρηση του νέου τραβάει την προσοχή μόνον όταν μεταφράζεται σε ενόχληση για τη ζωή των γύρω, άρα ο χαρακτηρισμος του αντικειμένου είναι εύκολος και “βολικός”.
 
Τι θέλουν οι νέοι
Οι νέοι θέλουν να ολοκληρωθούν, θέλουν να βιώσουν τις αιώνιες αξίες στον χώρο και τον χρόνο, σε δρώσα πολιτιστικη πραγματικότητα, γιατί πνευματικός πολιτισμός είναι ακριβώς το ολοκλήρωμα των αξιών. Αντ’ αυτού η πολιτεία, το σχολείο, η πνευματική εκκλησία, οι γονείς - απαίδευτοι - τους διευκολύνουν στην εποχή της απαξίωσης, του μηδενισμού, της άρνησης. Αλλά η εξελικτική πορεία του ανθρώπου οφείλεται στην πνευματική φύση του. Ο άνθρωπος είναι ζώο διφυές, προικισμένο με συνείδηση, λογική νόηση προς γνώση, οσμή και δημιουργική ικανότητα. Τι λείπει; ο λόγος, η συζήτηση, το παράδειγμα. Ο λόγος που είναι το Υπερκόσμιο Πνεύμα που κινεί, γονιμοποιεί και κατευθύνει την ύλη του απείρου, η ύψιστη πηγή του ρυθμού της δημιουργίας και της αιωνιότητας.
 
Λείπει ο Λόγος και το Πρότυπο
Λείπει ο λόγος του σχολείου, ο λόγος του γονιού, ο λόγος του παπά, ο λόγος της ιστορίας, της παράδοσης... του κράτους. Λείπει ο ήρωας, το πρότυπο, ο πρωταθλητής. Ο λόγος, ο υπερκόσμιος, που μοίρα του είναι η λογική νόηση και η ανεξάντλητη πολιτιστική πηγή για αγώνες στο ωραίο, το καλό, το δίκαιο, την κοινωνική επιβεβαίωση, τη δημιουργία.
Ποιος διδάσκει αυτό το λόγο; Το σχολείο, που επαναπροσδιορίζεται από τον εκάστοτε υπουργό; Η πολιτεία, που “πλέον” θεωρείται φορέας ιδιαίτερων συμφερόντων; Οι γονείς, που με τις “ανέσεις” απλώς εξαγοράζουν τη σιωπή και ανοχή των παιδιών τους; Ποιος θα διδάξει τον λόγο, το πρότυπο;... Οι “δάσκαλοι”, που είναι σήμερα πολιτικοί ή αποβλακωμένοι δημόσιοι υπάλληλοι χωρίς γνώσεις, ευαισθησίες, και, κυρίως, αίσθημα ευθύνης και διαβιούν τις θεραπαινίδες της εξουσίας. Οι γονείς “παλεύουν” για καλύτερο σπίτι, καλύτερο αυτοκίνητο και ενίοτε “καλύτερο παιδί” με την έννοια ότι πέρασε τις εξετάσεις στη Δέσμη και άρα κορυφώνει την αλαζονική συμπεριφορά της μαμάς.
Ο πολιτισμός, όμως, είναι το σύνολο των πνευματικών και υλικών αγαθών. Ο πολιτισμός διαιρείται σε πνευματικό και μηχανικό ή υλικό πολιτισμό. Σε υποκειμενικό - εσωτερική πρόοδο - και σε αντικειμενικό - εξωτερική πρόοδο.
Ο Επίκουρος ανέπτυξε τη θεωρία - την οποία πιστεύω και διδάσκω - σύμφωνα με την οποία η ανθρώπινη ψυχή δεν έλαβε καμμία δεξιότητα και τέχνη από υπερκόσμιες δυνάμεις, αντ’ αυτού ο μεγάλος φιλόσοφος λέει ότι οι “δεξιότητες και οι τέχνες δεν εδωρήθηκαν παρά των Θεών ή των θείων όντων, τον άνθρωπο δίδαξαν τα αντικειμενα, τα γεγονότα και οι συμπτώσεις”. Έτσι ο άνθρωπο βάδισε σε μύριες πεπλανημένες οδούς, ωθούμενος από τη φύση και τις ανάγκες του, σε τυφλές απόπειρες, ανακάλυψε τέλος το ορθόν, το οποίο διατηρήθηκε λόγω της πραγματικής και της κατάλληλης αξίας του, χρησιμοποιήθηκε και βελτιώθηκε από την σκέψη αλλού μεν, ταχέως, αλλού δε, βραδέως, κατά περίπτωση στην πορεία του μεγάλου χρόνου”. Τάδε έφη Επίκουρος.
 

Προσθήκη νέου σχολίου

Plain text

  • Δεν επιτρέπονται ετικέτες HTML.
  • Διευθύνσεις ιστού και e-mail μετατρέπονται αυτόματα σε παραπομπές.
  • Αυτόματες αλλαγές γραμμών και παραγράφων.